* ( « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ . . . » ) *
اين جمله جواب شرطى است كه در ظاهر كلام نيامده ، ولى از آيه قبلى فهميده مىشود ، و تقدير كلام اين است كه : « ان تؤمنوا باللَّه و رسوله و تجاهدوا فى سبيله يغفر لكم ذنوبكم . . . » .
در آيه شريفه مورد بحث كلمه « ذنوبكم » مطلق آمده ، يعنى نفرمود كدام گناه آمرزيده مىشود . و از اين اطلاق مىتوانيم نتيجه بگيريم كه تمامى گناهان با شرايطى كه ذكر شده آمرزيده مىشود . اعتبار عقلى هم مساعد با اين معنا است ، چون اين آمرزش در آيه شريفه مقدمه داخل شدن در بهشت جاودان ذكر شده ، و معنا ندارد كه كسى داخل چنين بهشتى بشود ، در حالى كه پاره اى از گناهانش آمرزيده نشده باشد . و اى بسا به منظور اشاره به همين نكته بوده كه دنبال آيه فرموده : * ( « وَمَساكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ » ) * يعنى جناتى ثابت و دائمى .
پس دائمى و ثابت بودن آن جنات خود اشاره است به اينكه مغفرت مزبور در آيه شامل همه گناهان مىشود .
علاوه بر اين ، در آيه شريفه ميان ثمن و مثمن معامله ، مقابله واقع شده . آنچه مؤمن به خدا مىدهد ، متاع قليل دنياى ناپايدار است ، و آنچه خدا به مؤمن وعده داده تا او را دلخوش سازد تا با طيب نفس و اراده اى قوى به اين معامله اقدام كند و خود را قربانى نمايد متاع و زندگى دائمى و باقى است ، و به همين جهت به منظور تاكيد اين مطلب در آخر فرمود : * ( « ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ » ) * .
* ( « وَأُخْرى تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللَّه وَفَتْحٌ قَرِيبٌ . . . » ) *
اين آيه عطف است بر جمله * ( « يَغْفِرْ لَكُمْ . . . » ) * و كلمه « اخرى » صفتى است كه در جاى موصوف به كار رفته ، و نيز خبرى است براى مبتدايى كه حذف شده ، و جمله * ( « نَصْرٌ مِنَ اللَّه وَفَتْحٌ قَرِيبٌ » ) * بيان كلمه « اخرى » است ، و تقدير كلام اين است : « و لكم نعمة - و يا خصلة - اخرى تحبونها و هى نصر من اللَّه و فتح عاجل - و شما نعمتى - و يا خصلتى - ديگر داريد ، كه دوستش داريد ، و آن عبارت است از نصرتى از خدا و فتحى نزديك » و جمله * ( « وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ » ) * عطف است بر چيزى كه از جمله سابق فهميده مىشد ، گويا فرموده : « قل يا ايها الذين امنوا هل ادلكم . . . » ، « و بشر المؤمنين » .
اين بشارت در مقابل بشارتى است كه در آيه شريفه زير واقع شده ، مىفرمايد : « إِنَّ اللَّه اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ . . . فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بايَعْتُمْ
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 438
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٣٨