تجارتى راه بنمايم يعنى به تجارتى مهم و عظيم و جليل القدر . و در بيان ربح آن هم كه همان نجات از عذاب است ، بيان نكرد چه عذابى است ، و فرمود « عذابى » تا بفهماند آن قدر بزرگ است كه در بيان نمىگنجد .
و مصداق اين نجات كه وعده اش را داده ، همان مغفرت و جنت است ، و به همين جهت در نوبت دوم جمله * ( « يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ . . . » ) * ، را بدل از آن نجات آورد ، و اما نصرت و فتح كه آن دو را نيز وعده داده ، مصداق نجات نبودند ، بلكه خارج از آن بودند ، و به همين جهت آن دو را جداگانه ذكر كرد ، و نفرمود : « يغفر لكم ذنوبكم و يدخلكم جنات و ينصركم و يفتح لكم - نجات از عذاب همين است كه گناهانتان را مىآمرزد ، و به جنات داخلتان مىكند ، و بر دشمنان پيروزتان نموده ، فتح نصيبتان مىكند » بلكه ميان مغفرت و جنت و نصرت و فتح فاصله انداخت ، و فرمود : * ( « وَأُخْرى تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللَّه وَفَتْحٌ قَرِيبٌ » ) * پس خواننده عزيز بايد از اين نكته غافل نماند .
* ( « تُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَرَسُولِه وَتُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه بِأَمْوالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ . . . » ) *
اين آيه شريفه جمله استينافى و جديد است ، كه مىخواهد كلمه تجارت را كه در آيه قبلى پيشنهاد كرده بود براى آنان تفسير كند ، گويا شخصى پرسيده اين تجارت چيست ؟ و در پاسخ فرمود اين « تجارت اين است كه به خدا و رسولش ايمان آورده ، در راه او با مال و جانتان جهاد كنيد » . و اگر ايمان به رسول را با ايمان به خدا ذكر كرد ، براى اين بود كه بفهماند اطاعت رسول در آنچه دستور مىدهد واجب است ، و گرنه ايمان به خدا بدون ايمان به رسول معنا ندارد ، چون اين رسول است كه به ايمان به خدا دعوت مىكند ، هم چنان كه فرموده : « إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّه وَرُسُلِه وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّه وَرُسُلِه . . . أُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ حَقًّا » « 1 » .
« ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » - يعنى اين كه گفتيم : به خدا و رسولش ايمان بياوريد ، و چنين و چنان كنيد ، خير خود شما را در نظر گرفتيم اگر به راستى از اهل علم باشيد . و اما جاهلان ، اعمالشان قابل اعتناء نيست ، و معيار قرار نمىگيرد .
بعضى از مفسرين گفتهاند : مراد اين است كه اگر شما اهل علم و فهم باشيد ، خير بودن اين تجارت را درك مىكنيد .
هامش
( 1 ) كسانى كه به خدا و فرستادگانش كفر ورزيده ، مىخواهند ميان خدا و رسولش جدايى بيندازند . . . اينان همان كافران حقيقى هستند . سوره نساء ، آيه 150 و 151 .