آيات مورد بحث كه آيه * ( « إِنَّ اللَّه يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِه صَفًّا » ) * در آن قرار گرفته ، و آيه * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ » ) * در آيات بعد از آن واقع شده ، و همچنين آياتى نظير اينها كه در آن است مىفهماند كه گويا بعضى از مؤمنين قبل از جنگ وعده پايدارى داده بودند كه به هيچ وجه پشت به جنگ نكنند ، و پا به فرار نگذارند و يا از بيرون شدن براى جنگ تثاقل نورزند ، و يا از انفاق در تهيه ابزار جنگ براى خود و ديگران مضايقه ننمايند ، ولى در موقع عمل خلف وعده كردهاند . * ( « كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّه أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ » ) * كلمه « مقت » به معناى خشم شديد است . اين آيه مىخواهد مضمون آيه قبلى را تعليل كند ، و بفرمايد : خداى تعالى از همه اعمال انسان بيش از همه از اين عملش سخت به خشم مىآيد كه چيزى را بگويد كه بدان عمل نمىكند ، چون اين خود از نشانه هاى نفاق است .
البته بايد توجه داشت اينكه انسان چيزى را بگويد كه بدان عمل نمىكند ، غير از آن است كه عمل نكند به آنچه كه گفته است ، ( گاهى مىشود كه انسان موفق نمىشود بدانچه قبلا گفته عمل كند ، و يا رسما خلف وعده مىكند ، و گاه مىشود كه از اول كه وعده مىدهد ، بناى عمل نكردن به آن را دارد ، اين قسم دوم نفاق است نه اولى ) چون قسم اول ناشى از ضعف اراده و سستى همت است كه البته خود يكى از رذائل اخلاقى ، و منافى با سعادت نفس انسانى است ، چون خداى تعالى سعادت نفس بشر را بر اين اساس تامين نموده كه به اختيار خود اعمال خير كند و حسناتى كسب نمايد ، و كليد كسب اين حسنات داشتن عزم راسخ و همت بلند است ، و اگر ديديم كسى وعده مىدهد ولى در مقام عمل سست مىشود ، و خلف وعده مىكند ، مىفهميم كه مردى سست عنصر و ضعيف الاراده است ، و از چنين انسانى اميد خير و سعادت نمىرود .
* ( « إِنَّ اللَّه يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِه صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ » ) * كلمه « صف » - بنا به گفته راغب - به معناى اين است كه چند چيز ، مثلا چند نفر انسان و يا درخت ، در خطى مستقيم قرار بگيرند « 1 » . اين كلمه در آيه شريفه و در همه جا مصدرى است كه معناى اسم فاعل را مىدهد ، و به همين جهت است كه جمع بسته نمىشود . و اگر منصوب آمده براى اين است كه حال از ضمير فاعل در جمله « يقاتلون » مىباشد . و معناى آيه اين است كه : خدا دوست مىدارد كسانى را كه در راه او قتال
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « صف » .