دارند ، با مؤمنين هم دشمن خواهند بود .
خواهى گفت : در آيه شريفه ذكر دشمنى مشركين با خدا كافى بود ، چه حاجت بود به اينكه دشمنى با مؤمنين را هم ذكر كند . در پاسخ مىگوييم : از آنجا كه زمينه آيه زمينه نهى مؤمنين از دوستى با مشركين بود ، يادآورى دشمنى آنان با ايشان نهى و تحذير را تاكيد مىكند ، گويا فرموده : كسى كه با خدا دشمنى كند ، با خود شما هم دشمن است ، ديگر چه جا دارد كه با آنان دوستى كنيد .
كلمه « مودت » مفعول كلمه « تلقون » است ، و حرف « باء » كه بر سر آن در آمده زائد است ، همانطور كه در آيه « وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ » « 1 » چنين است . و مراد از « القاء مودت » اظهار مودت و يا ابلاغ آن به مشركين است ، و اين جمله ، يعنى جمله * ( « تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ » ) * صفت و يا حال از فاعل * ( « لا تَتَّخِذُوا » ) * است .
* ( « وَقَدْ كَفَرُوا بِما جاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ » ) * - منظور از « حق » دين حق است ، كه كتاب خدا آن را توصيف نموده ، و رسول خدا ( ص ) هم به سوى آن دعوت مىكند ، و اين جمله جمله اى است حاليه .
* ( « يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّه رَبِّكُمْ » ) * - اين جمله نيز حاليه است . و منظور از اخراج رسول و اخراج مؤمنين اين است كه با بد رفتارى خود رسول و مؤمنين را ناچار كردند از مكه خارج شوند ، و به مدينه مهاجرت كنند . و در جمله * ( « أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّه رَبِّكُمْ » ) * لامى در تقدير است ، و جمله را متعلق به « يخرجون » مىكند ، و معنايش اين است كه : رسول و شما را مجبور به مهاجرت از مكه مىكنند ، به خاطر اينكه به پروردگارتان ايمان آوردهايد .
در اين جمله نام « اللَّه » را با كلمه « ربكم » توصيف كرده تا بفهماند مشركين مكه مؤمنين را بر امرى مؤاخذه مىكنند كه حق و واجب است ، و جرم نيست ، براى اينكه ايمان هر انسانى به پروردگارش امرى است واجب ، نه جرم قابل مؤاخذه .
* ( « إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهاداً فِي سَبِيلِي وَابْتِغاءَ مَرْضاتِي » ) * - اين جمله متعلق است به جمله « لا تتخذوا » يعنى اگر مهاجرتتان جهاد در راه من ، و به منظور خشنودى من است ، ديگر دشمنان مرا دوست مگيريد . و در اين جمله جزاى شرط حذف شده ، براى اينكه همان « لا تتخذوا » مىفهماند جزائى كه حذف شده يك « لا تتخذوا » ى ديگر است . و كلمه « جهادا » مصدر است ، و در اينجا مفعول له واقع شده . و كلمه « ابتغاء » به معناى طلب است . و كلمه
هامش
( 1 ) سوره بقره ، آيه 195 .