چنين نكردند خدا شما را از احسان به آنان و رفتار عادلانه با ايشان نهى نكرده زيرا خدا عدالتكاران را دوست مىدارد ( 8 ) .
خدا تنها از دوستى كسانى نهى كرده كه با شما سر جنگ دارند و تنها بر سر مساله دين با شما جنگيدند و شما را از ديارتان بيرون كردند و در بيرون كردنتان پشت به پشت هم دادند خدا شما را از اينكه آنان را دوست بداريد نهى فرموده و هر كس دوستشان بدارد پس آنها ستمكارند ( 9 ) .
بيان آيات
اين سوره متعرض مساله دوستى مؤمنين با كفار است ، و از آن به سختى نهى مىكند ، هم در ابتداى سوره متعرض آنست ، و هم در آخرش ، و در خلال آياتش متعرض احكامى در باره زنان مهاجر و بيعت زنان شده ، و مدنى بودن اين سوره روشن است .
* ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ . . . » ) *
از زمينه آيات استفاده مىشود كه بعضى از مؤمنين مهاجر در خفا با مشركين مكه رابطه دوستى داشتهاند ، و انگيزه شان در اين دوستى جلب حمايت آنان از ارحام و فرزندان خود بوده ، كه هنوز در مكه مانده بودند . اين آيات نازل شد و ايشان را از اين عمل نهى كرد .
رواياتى هم كه در شان نزول آيات وارد شده اين استفاده را تاييد مىكند ، چون در آن روايات آمده كه حاطب بن ابى بلتعة نامه اى سرى به مشركين مكه فرستاد ، و در آن از اينكه رسول خدا ( ص ) تصميم دارد مكه را فتح كند به ايشان گزارش داد ، و منظورش اين بود كه منتى بر آنان گذاشته و بدين وسيله ارحام و اولادى كه در مكه داشت از خطر مشركين حفظ كرده باشد . خداى تعالى اين جريان را به پيامبر گرامىاش خبر داد ، و اين آيات را فرستاد . و - ان شاء اللَّه - شرح اين داستان در بحث روايتى آينده از نظر خواننده مىگذرد .
كلمه « عدو » به معناى دشمن است كه هم بر يك نفر اطلاق مىشود ، و هم بر جمع دشمنان ، و مراد آيه شريفه جمع آن است ، به قرينه اينكه فرموده « اولياء خود نگيريد » و نيز به قرينه ضمير جمع در « اليهم » و قرائن ديگر . و منظور از اين دشمنان مشركين مكهاند ، و دشمن بودنشان براى خدا به خاطر مشرك بودنشان است ، به اين علت كه براى خدا شركائى قائل بودند ، و خدا را نمىپرستيدند ، و دعوت او را نمىپذيرفتند ، و رسول او را تكذيب مىكردند . و دشمن بودنشان براى مؤمنين به خاطر اين بود كه مؤمنين به خدا ايمان آورده بودند ، و مال و جان خود را در راه خدا فدا مىكردند ، و معلوم است كسانى كه با خدا دشمنى