و تكذيب تكذيب كنندگان آياتش ، او را ذليل نمىسازد ، و او براى هر كس كه تابع ذكر ( قرآن ) شود ، و به غيب از او خشيت داشته باشد ، داراى رحمتى واسع است ، اما نه براى اينكه از پيروى آنان و ايمانشان به غيب استفاده كند ، بلكه براى اينكه آنان را به سوى آنچه مايه كمال و سعادتشان است هدايت فرمايد . پس او تنها به خاطر عزت و رحمتش رسول را فرستاده و قرآن بر او نازل كرده ، قرآن حكيم ، تا مردم را انذار كند ، و در نتيجه كلمه عذاب بر بعضى ، و كلمه رحمت بر بعضى ديگر مسلم شود .
* ( « لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ فَهُمْ غافِلُونَ » ) * - اين جمله ، ارسال رسول و تنزيل قرآن را تعليل مىكند . و حرف « ما » در آن نافيه است ، و جمله بعد از « ما » صفت براى قوم است . و معنايش اين است كه : ما تو را تنها به اين غرض فرستاديم و قرآن بر تو نازل كرديم كه مردمى را كه پدرانشان انذار نشده بودند و غافل بودند ، انذار كنى و بترسانى .
و در اينكه مراد از « قوم » چه كسانى است ، دو احتمال هست :
احتمال اول اينكه : مراد قريش و آنان كه ملحق به قريشند بوده باشد ، در اين صورت مراد از « آباى قريش » پدران نزديك ايشان است كه انذار نشده بودند ، چون پدران دور تر ايشان امت اسماعيل ذبيح اللَّه ( ع ) ، و همچنين پيغمبرانى ديگر بودند كه مبعوث بر عرب شدند ، مانند : هود و صالح و شعيب ( ع ) .
احتمال دوم اينكه : منظور از « قوم » همه مردم معاصر رسول خدا ( ص ) بوده باشند ، چون رسول اسلام ( ص ) تنها به قريش مبعوث نبود ، بلكه رسالتش جهانى و عمومى بود . در اين صورت باز منظور از پدران بشر آن روز كه انذار نشده بودند ، همان پدران نزديكشان است ، چون آخرين رسولى كه معروف است قبل از پيامبر اسلام مبعوث شده عيسى ( ع ) است ، كه او نيز مبعوث بر عامه بشر بود ، ناگزير منظور از پدران انذار نشده مردم ، چند پشت پدرانى است كه در فاصله زمانى بين عصر پيامبر اسلام و زمان عيسى ( ع ) در اين چند صد ساله فترت قرار داشتهاند .
اين را هم بايد بدانيد كه آنچه ما در باره تركيب آيات گفتيم ، چيزى بود كه از هر وجه ديگرى زودتر به ذهن و فهم مىرسد ، و گر نه در باره آن تركيب وجوهى ديگر ذكر كردهاند كه از فهم دور است ، و از خوانندگان عزيز هر كس مايل باشد آن وجوه را ببيند ، بايد به تفاسير مفصل و طولانى مراجعه كند .
* ( « لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » ) * لامى كه بر سر جمله است لام قسم است ، و معنايش اين مىشود كه : سوگند