صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : منظور خداى تعالى از علما ، آن كسى است كه عملش مصدق قولش باشد ، كسى كه عملش مصدق قولش نباشد ، او عالم نيست ، و نيز در حديثى آمده كه فرمودند : از همه شما عالمتر به خدا ، ترسنده تر از خدا است « 1 » .
مؤلف : و در روضه كافى به سند خود از ابى حمزه ، از على بن الحسين ( ع ) روايتى در اين معنا آورده « 2 » .
و در الدر المنثور است كه ابن ابى شيبه ، ترمذى ، و حاكم ، از حسن روايت كردهاند كه گفت رسول خدا ( ص ) فرمود : علم دو قسم است ، يكى آن علمى است كه در قلب است ، و علم نافع هم همان است ، و ديگرى علمى است كه بر زبان است ، و آن حجتى است براى خدا ، عليه خلق ، كه خدا با همان علم عليه صاحبش احتجاج مىكند « 3 » .
و در مجمع البيان مىگويد : ابن مسعود از رسول خدا ( ص ) روايت كرده كه در تفسير جمله : * ( « وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِه » ) * گفته : منظور از اين فضل شفاعت است ، شفاعت براى كسى كه آتش بر او واجب شده ، از جانب كسى كه آن شخص دوزخى در دنيا به وى احسانى كرده « 4 » .
و در كافى به سند خود از ابن عمر روايت كرده كه گفت : من از حضرت ابو الحسن رضا ( ع ) از اين كلام خداى عز و جل پرسيدم كه مىفرمايد : * ( « ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . . . » ) * مىگويد : امام فرمود : منظور فرزندان فاطمه ( ع ) مىباشند .
و منظور از « سابق به خيرات » امام است ، و منظور از « مقتصد » عارف به امام ، و مقصود از « ظالم به نفس » كسى است كه امام خود را نشناسد « 5 » .
و از كتاب سعد السعود ابن طاووس روايت شده كه ابو اسحاق سبيعى ، از امام باقر ( ع ) در تفسير آيه مزبور حديثى نقل كرده كه فرمود : اى ابا اسحاق اين آيه مخصوص ما است ، اما سابق به خيرات على ابن ابى طالب ، و حسن و حسين ، و شهيدانى از ما هستند و اما « مقتصد » آن كسى است كه روزها روزه بدارد و شبها به نماز بگذارند ، و اما « ظلم به
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 408 .
( 2 ) روضه كافى ، ج 8 ، ص 14 ، ح 2 .
( 3 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 250 .
( 4 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 407 .
( 5 ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 215 ، ح 3 .