و ما او را به اسحاق بشارت داديم در حالى كه پيامبرى از صالحان باشد ( 112 ) .
و بر او و بر اسحاق بركت نهاديم و از ذريه ايشان بعضى نيكوكار بودند و بعضى آشكارا به خود ستم كردند ( 113 ) .
بيان آيات
اين آيات غرض سياق سابق را كه متعرض شرك و تكذيب كفار به آيات خدا بود و ايشان را به عذابى اليم تهديد مىكرد تعقيب نموده ، مىفرمايد : بيشتر امتهاى گذشته نيز ضلالتى شبيه ضلالت اينان را داشتند ، رسولان خدا را كه ايشان را انذار مىكردند تكذيب نمودند ، همانطورى كه اينان تكذيب مىكنند . آن گاه به عنوان شاهد داستانهايى از نوح ، ابراهيم ، موسى ، هارون ، الياس ، لوط و يونس ( ع ) مىآورد . و آنچه كه در آيات مورد بحث آمده داستان نوح و خلاصه داستان ابراهيم ( ع ) است .
* ( « وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الأَوَّلِينَ ) * . . . * ( الْمُخْلَصِينَ » ) * اين كلامى است كه سياقش براى انذار مشركين اين امت است ، مىخواهد تشبيه كند اين مشركين را به امتهاى هلاك شده قبل ، چون اكثر امتهاى گذشته گمراه شدند ، همانطور كه اينان گمراه گشتند و به سوى آن امتها رسولانى فرستاده شدند ، همانطور كه به سوى اين امت رسولى فرستاده شد و آنها رسولان خود را تكذيب كردند ، و در اثر تكذيب هلاك شدند ، مگر عده معدودى كه مخلص بودند .
لام در جمله * ( « لَقَدْ ضَلَّ » ) * لام قسم است ، و همچنين لام در جمله * ( « لَقَدْ أَرْسَلْنا » ) * . و « منذرين » - به كسره ذال - در آيه « 72 » پيغمبران هستند كه انذار كنندگان امتهاى گذشته بودند و « منذرين » - به فتحه ذال - در آيه « 73 » امتهاى گذشته هستند .
* ( « إِلَّا عِبادَ اللَّه » ) * - اگر مراد از آنان بندگان مخلص از امتها باشد ، استثناء متصل مىشود و اگر منظور اعم از مخلصين و انبيا باشد ، استثنا منقطع مىشود مگر اينكه غير انبيا را بر انبيا غلبه داده باشد و نام همه را مخلصين نهاده باشد . و معناى آيه روشن است .
* ( « وَلَقَدْ نادانا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ » ) * لام در كلمه « لقد » و در كلمه « لنعم » هر دو لام قسم است . و اين دو سوگند دلالت بر كمال عنايت به نداى نوح و اجابت خداى تعالى مىكند . و خداى سبحان خود را در اجابت كردن نداى نوح مدح كرده . و اگر خود را با اينكه يكى است « مجيبون - اجابت كنندگان »