كنند ، و بگيرند ، - ايمانى كه فايده نجات داشته باشد - براى اينكه در مكانى دور از دنيا گرفتار شدهاند ، و حال آنكه آنها در دنيا بدان كفر ورزيدند ، و آخرت را با ظنون و اوهام و از مكانى بسيار دور انكار مىكردند .
* ( « وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ ما يَشْتَهُونَ كَما فُعِلَ بِأَشْياعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ » ) * از ظاهر سياق چنين به نظر مىرسد ، كه مراد از * ( « ما يَشْتَهُونَ » ) * لذائذ مادى دنيوى باشد ، كه مرگ بين ايشان و آن لذائذ فاصله مىشود . و مراد از اشياع آن ، اشباهشان از امتهاى گذشته است ، و يا كسانى است كه مذهب همينها را داشته باشند . و جمله * ( « إِنَّهُمْ كانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ » ) * تعليل و بيان علت جمله * ( « كَما فُعِلَ . . . » ) * است .
و معناى آيه چنين است كه : بين مشركين كه به عذاب خدا گرفتار شدند ، و بين لذائذى كه در دنيا داشتند ، حيلوله ، و جدايى افتاد ، همانطور كه با مردمى شبيه ايشان از مشركين امتهاى گذشته همين معامله شد ، به خاطر اينكه از امر حق و يا امر آخرت در شك بودند و سخنانى بدون دليل در باره اش مىگفتند . و بدان و آگاه باش كه آنچه در معنا و تفسير اين چهار آيه گذشت ظاهر آيات مزبور بود و روايات بسيار از طرق شيعه و سنى رسيده ، كه :
آيات مورد بحث ناظر است به فرو رفتن لشكر سفيانى در بيابان « بيداء » كه يكى از علامتهاى ظهور مهدى ( ع ) و متصل به آن است ، و بنا بر اينكه آيات در اين باره نازل شده باشد ، آن گاه معنايى كه ما ذكر كرديم از باب جرى ، و حمل كلى بر مصداق مىشود .
بحث روايتى
در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « وَأَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ » ) * از معصوم ( ع ) رسيده كه فرمود : وقتى ولى خدا را مىبينند كه در چه ناز و نعمت است ، و خود در آتش دوزخند ، ندامت خود را پنهان مىدارند ، شخصى پرسيد : يا بن رسول اللَّه اين پوشاندن ندامت چه فايده اى به حال آنان دارد ، به اينكه در عذابند ؟ فرمود : از شماتت دشمنان كراهت دارند « 1 » .
مؤلف : اين روايت را از امام صادق ( ع ) نيز نقل كرده .
باز در همان كتاب است كه مردى نزد امام صادق ( ع ) سخن از توانگران
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 203 .