عوام مردم هم سست شود ، و اين ترس به طورى كه ملاحظه مىكنيد ترس مشروعى بوده ، نه مذموم ، چون در حقيقت ترس براى خداى سبحان بوده است . جمله * ( « وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّه أَحَقُّ أَنْ تَخْشاه » ) * هم كه ظاهرش نوعى عتاب است ، كه از مردم مىترسى ؟ با اينكه خدا سزاوارتر است به اينكه از او بترسى در حقيقت ، و بر خلاف ظاهرش ، عتاب از يك نوع ترس از خدا است ، و اين ترس از خدا از طريق مردم است ، مىخواهد آن جناب را از اين صورت ترس از خدا نهى نموده و به صورتى ديگر هدايت كند ، و آن اين است كه در ترس از خدا مردم را دخالت مده ، مستقيما از خدا بترس ، و آنچه در دل پنهان كرده اى ، كه همان ترس باشد ، از مردم پنهان مكن ، چون خدا آن را آشكار مىكند .
و اين خود شاهد خوبى است بر اينكه خداى تعالى بر پيامبر خود واجب كرده بوده كه بايد با همسر زيد ، پسر خوانده اش ازدواج كند ، تا به اين وسيله همه بفهمند كه همسر پسر خوانده محرم انسان نيست ، و ساير مسلمانان نيز مىتوانند با همسر پسر خوانده هايشان ازدواج كنند ، رسول خدا ( ص ) اين معنا را در دل پنهان مىداشت ، چون از اثر سوء آن در مردم مىترسيد ، خداى تعالى با اين عتاب او را امنيت داد ، نظير امنيتى كه در آيه « يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ . . . وَاللَّه يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ » « 1 » داد .
پس ظاهر عتابى كه از جمله * ( « وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّه أَحَقُّ أَنْ تَخْشاه » ) * استفاده مىشود ، اين است كه مىخواهد آن جناب را نصرت و تاييد كند تا جبران طعن طاعنان بيمار دل را بكند ، نظير آنچه در تفسير آيه « عَفَا اللَّه عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَتَعْلَمَ الْكاذِبِينَ » « 2 » گذشت .
يكى از ادله اى كه دلالت دارد بر اينكه منظور از آيه مورد بحث تاييد و انتصار آن جناب است ، كه به صورت عتاب آمده ، اين است كه بعد از آن جمله فرموده : « * ( فَلَمَّا قَضى زَيْدٌ مِنْها وَطَراً زَوَّجْناكَها ) * - همين كه زيد از همسرش صرفنظر كرد ، ما او را به ازدواج تو در مىآوريم » ، و از اين تعبير به خوبى پيداست كه گويى ازدواج با زينب از اراده و اختيار رسول خدا ( ص ) خارج بوده ، و خدا اين كار را كرده ، دليل دومش جمله « * ( وَكانَ أَمْرُ اللَّه مَفْعُولًا ) * - كارهاى خدا انجام شدنى است » مىباشد ، كه باز داستان ازدواج را كار خدا دانسته .
هامش
( 1 ) سوره مائده ، آيه 67 .
( 2 ) سوره توبه ، آيه 43 .