هم چنان كه امثال آيه « النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ » از اين ولايت كه خدا براى رسول گرامى اسلام قرار داده خبر مىدهد .
و به حكم آيه مذكور ، قضاى رسول خدا ( ص ) قضاى خدا نيز هست ، چون خدا قرار دهنده ولايت براى رسول خويش است ، و او است كه امر رسول را در بندگانش نافذ كرده .
و سياق جمله * ( « إِذا قَضَى اللَّه وَرَسُولُه أَمْراً » ) * ، از آنجايى كه يك مساله را هم مورد قضاى خدا دانسته و هم مورد قضاى رسول خدا ( ص ) ، شهادت مىدهد بر اينكه مراد از قضاء ، تصرف در شانى از شؤون مردم است ، نه جعل حكم تشريعى كه مختص به خداى تعالى است ، ( آرى رسول خدا ( ص ) جاعل و قانونگذار قوانين دين نيست ، اين شان مختص به خدا است ، و رسول او ، تنها بيان كننده وحى او است ، پس معلوم شد كه مراد از قضاى رسول ، تصرف در شؤون مردم است ) .
* ( « وَما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَلا مُؤْمِنَةٍ » ) * - يعنى صحيح و سزاوار نيست از مؤمنين و مؤمنات ، و چنين حقى ندارند ، كه در كار خود اختيار داشته باشند كه هر كارى خواستند بكنند و جمله * ( « إِذا قَضَى اللَّه وَرَسُولُه أَمْراً » ) * ظرف است ، براى اينكه فرمود اختيار ندارند ، يعنى در موردى اختيار ندارند ، كه خدا و رسول در آن مورد امرى و دستورى داشته باشند .
و ضمير جمع در جمله * ( « لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ » ) * ، به مؤمن و مؤمنه بر مىگردد ، و مراد از آن دو كلمه ، همه مؤمنين و مؤمنات هستند ، چون در سياق نفى قرار گرفتهاند ، و اگر نفرمود :
« ان يكون لهم الخيرة فيه » ، بلكه كلمه « من امرهم » را اضافه كرد با اينكه قبلا كلمه « امرا » را آورده بود ، و حاجتى به ذكر دومى نبود ، براى اين است كه بفهماند منشا توهم اينكه اختيار دارند ، اين است كه امر ، امر ايشان ، و كار ، كار ايشان است ، و اين توهم را رد نموده مىفرمايد :
با اينكه كار ، كار خود ايشان است ، در عين حال اختيارى در آن ندارند .
و معناى آيه اين است : احدى از مؤمنين و مؤمنات حق ندارند در جايى كه خدا و رسول او در كارى از كارهاى ايشان دخالت مىكنند ، خود ايشان باز خود را صاحب اختيار بدانند ، و فكر كنند كه آخر كار مال ماست ، و منسوب به ما ، و امرى از امور زندگى ماست ، چرا اختيار نداشته باشيم ؟ آن وقت چيزى را اختيار كنند ، كه مخالف اختيار و حكم خدا و رسول او باشد ، بلكه بر همه آنان واجب است پيرو خواست خدا و رسول باشند ، و از خواست خود صرفنظر كنند .
و اين آيه شريفه هر چند عموميت دارد ، و همه مواردى را كه خدا و رسول حكمى
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 481
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٨١