اگر آنها را احزاب خواند چون همگى عليه رسول خدا ( ص ) متحد شده بودند ) و اگر احزاب بعد از رفتن از مدينه بار ديگر برگردند ، اين منافقين دوست مىدارند اى كاش از مدينه بيرون شويم ، و در باديه منزل بگيريم ، و از آنجا خبر مسلمين را به دست آوريم ، كه از بين رفتند يا نه ، * ( « يَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبائِكُمْ » ) * از آنجا اخبار شما را به دست آورند ، * ( « وَلَوْ كانُوا فِيكُمْ » ) * و به فرضى كه به باديه نروند ، و در بين شما بمانند ، * ( « ما قاتَلُوا إِلَّا قَلِيلًا » ) * قتال نمىكنند مگر اندكى ، پس بودن منافقين با شما فايده زيادى براى شما ندارد ، چون قتال آنان خدمت قابل توجهى نيست .
* ( « لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّه أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّه وَالْيَوْمَ الآخِرَ وَذَكَرَ اللَّه كَثِيراً » ) * كلمه « أسوة » به معناى اقتداء و پيروى است ، و معناى * ( « فِي رَسُولِ اللَّه » ) * يعنى در مورد رسول خدا ( ص ) ، و اسوه در مورد رسول خدا ( ص ) ، عبارت است از پيروى او ، و اگر تعبير كرد به « * ( لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّه ) * - شما در مورد رسول خدا ( ص ) تاسى داريد » كه استقرار و استمرار در گذشته را افاده مىكند ، براى اين است كه اشاره كند به اينكه اين وظيفه هميشه ثابت است ، و شما هميشه بايد به آن جناب تاسى كنيد .
و معناى آيه اين است كه يكى از احكام رسالت رسول خدا ( ص ) ، و ايمان آوردن شما ، اين است كه به او تاسى كنيد ، هم در گفتارش و هم در رفتارش ، و شما مىبينيد كه او در راه خدا چه مشقتهايى تحمل مىكند ، و چگونه در جنگها حاضر شده ، آن طور كه بايد جهاد مىكند ، شما نيز بايد از او پيروى كنيد .
در تفسير كشاف گفته : اگر كسى بپرسد حقيقت معناى آيه * ( « لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّه أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ » ) * چيست ؟ البته با در نظر گرفتن اينكه كلمه « اسوة » به ضمه همزه قراءت شده ، در جواب مىگوييم دو احتمال هست ، اول اينكه خود آن جناب اسوه اى حسنه و نيكو است ، يعنى بهترين رهبر و مؤتسى يعنى مقتدى به است ، و اين تعبير نظير تعبير زير است ، كه در باره كلاهخود مىگويى بيست من آهن ، يعنى اين كلاه بيست من آهن است ، دوم اينكه بگوييم خود آن جناب اسوه نيست ، بلكه در او صفتى است كه جا دارد مردم به وى در آن صفت اقتداء كنند ، و آن عبارت است از مواساة ، يعنى اينكه خود را برتر از مردم نمىداند « 1 » . و
هامش
( 1 ) تفسير كشاف ، ج 3 ، ص 531 .