عمل را مرتكب شدهايم « اغترار » مىخوانند ، راغب گفته : معناى اينكه بگوييم : « غررت فلانا » اين است كه من رگ خواب فلانى را يافتم ، و توانستم فريبش دهم ، و به آنچه از او مىخواستم برسم ، و كلمه « غرة » به كسره غين ، به معناى غفلت در بيدارى است « 1 » .
و وعده اى كه منافقين آن را فريبى از خدا و رسول خواندند ، به قرينه مقام ، وعده فتح و غلبه اسلام بر همه اديان است ، و اين وعده در كلام خداى تعالى مكرر آمده ، هم چنان كه در روايات هم آمده كه منافقين گفته بودند محمد ( ص ) به ما وعده مىدهد كه شهرهاى كسرى و قيصر را براى ما فتح مىكند ، با اينكه ما جرأت نداريم در خانه خود تا مستراح برويم ؟ ! ! * ( « وَإِذْ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ يا أَهْلَ يَثْرِبَ لا مُقامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا » ) * كلمه « يثرب » نام قديمى مدينه طيبه است ، قبل از ظهور اسلام اين شهر را يثرب مىخواندند ، بعد از آنكه رسول خدا ( ص ) به اين شهر هجرت كردند نامش را « مدينة الرسول » نهادند ، و سپس كلمه رسول را از آن حذف كرده و به مدينه مشهور گرديد .
و كلمه « مقام » به ضمه ميم به معناى اقامه است ، و اينكه گفتند اى اهل مدينه شما در اين جا مقام نداريد ، و ناگزير بايد برگرديد ، معنايش اين است كه ديگر معنا ندارد در اين جا اقامت كنيد ، چون در مقابل لشكرهاى مشركين تاب نمىآوريد ، و ناگزير بايد برگرديد .
خداى تعالى بعد از حكايت اين كلام از منافقين ، كلام يك دسته ديگر را هم حكايت كرده ، و بر كلام اول عطف نموده ، و فرموده * ( « وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ » ) * ، يعنى يك دسته از منافقين و كسانى كه در دل بيمارى سستى ايمان دارند ، « النبى » از رسول خدا ( ص ) اجازه مراجعت مىخواهند ، « يقولون » و در هنگام اجازه خواستن مىگويند :
* ( « إِنَّ بُيُوتَنا عَوْرَةٌ » ) * ، يعنى خانه هاى ما ، در و ديوار درستى ندارد ، و ايمن از آمدن دزد و حمله دشمن نيستيم ، * ( « وَما هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِراراً » ) * ، يعنى دروغ مىگويند و خانه هايشان بدون در و ديوار نيست ، و از اين حرف جز فرار از جهاد منظورى ندارند .
* ( « وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطارِها ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لآتَوْها وَما تَلَبَّثُوا بِها إِلَّا يَسِيراً » ) * ضميرهاى جمع همه به منافقين و بيماردلان ، و ضمير در فعل « دخلت » به كلمه « بيوت » برمىگردد ، و معناى جمله * ( « دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ » ) * اين است كه : اگر لشكريان مشركين
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « غرر » .