داخل خانه ها شوند ، در حالى كه دخول بر آنان نيز باشد ، جز اندكى درنگ نمىكنند ، و كلمه « اقطار » جمع قطر به معناى ناحيه و جانب است ، و مراد از فتنه به قرينه مقام ، برگشتن از دين ، و مراد از درخواست آن ، درخواست از ايشان است ، و كلمه « تلبث » به معناى درنگ كردن است .
و معناى آيه اين است كه اگر لشكرهاى مشركين از اطراف ، داخل خانه هاى ايشان شوند ، و آنان در خانه ها باشند ، آن گاه از ايشان بخواهند كه از دين برگردند ، حتما پيشنهاد آنان را مىپذيرند ، و جز اندكى از زمان درنگ نمىكنند مگر همان قدر كه پيشنهاد كفار طول كشيده باشد ، و منظور اين است كه اين عده تا آنجا پايدارى در دين دارند ، كه آسايش و منافعشان از بين نرود ، و اما اگر با هجوم دشمن منافعشان در خطر بيفتد ، و يا پاى جنگ پيش بيايد ، ديگر پايدارى نمىكنند ، و بدون درنگ از دين برمىگردند .
* ( « وَلَقَدْ كانُوا عاهَدُوا اللَّه مِنْ قَبْلُ لا يُوَلُّونَ الأَدْبارَ وَكانَ عَهْدُ اللَّه مَسْؤُلًا » ) * لام در « لقد » لام قسم است ، و معناى * ( « لا يُوَلُّونَ الأَدْبارَ » ) * اين است كه پشت به دشمن نكرده از جنگ نمىگريزند ، و اين جمله بيان آن عهدى است كه قبلا كرده بودند ، و بعيد نيست كه مراد از عهد آنان از سابق ، بيعتى باشد كه بر مساله ايمان به خدا و رسولش ، و دينى كه آن جناب آورده با آن جناب كردهاند ، و يكى از احكام دينى كه آن جناب آورده مساله جهاد و حرمت فرار از جنگ است ، و معناى آيه روشن است .
* ( « قُلْ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْفِرارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَإِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا » ) * يعنى بگو اگر از مرگ و يا قتل فرار كنيد ، اين فرار سودى به حالتان ندارد ، و جز اندكى زنده نمىمانيد ، براى اينكه هر كسى بايد روزى بميرد ، و هر نفسكشى اجلى معين و حتمى دارد ، كه حتى يك ساعت عقب و جلو نمىشود ، پس فرار از جنگ در تاخير اجل هيچ اثرى ندارد .
* ( « وَإِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا » ) * - يعنى به فرضى هم كه فرار از جنگ در تاخير اجل شما مؤثر باشد ، تازه چقدر زندگى مىكنيد ؟ در چنين فرضى تازه بهره منديتان از زندگى بسيار اندك ، و يا در زمانى اندك است ، چون بالآخره تمام مىشود .
* ( « قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّه إِنْ أَرادَ بِكُمْ سُوءاً أَوْ أَرادَ بِكُمْ رَحْمَةً وَلا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّه وَلِيًّا وَلا نَصِيراً » ) * آيه قبلى منافقين را هشدار مىداد كه زندگى انسان مدت و اجلى معين دارد ، كه با آن تقدير ، ديگر فرار از جنگ هيچ سودى ندارد ، و در اين آيه تذكرشان مىدهد كه خير و شر همه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 430
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٣٠