* ( « أفَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً لا يَسْتَوُونَ » ) * « ايمان » عبارت است از سكون و آرامش علمى خاصى در نفس ، نسبت به هر چيزى كه ايمان به آن تعلق گرفته ، و لازمه اين آرامش التزام عملى نسبت به آن چيزى است كه به آن ايمان دارد ، حال اگر كسى اين التزام را نداشته باشد ، و بر خلاف ايمانش عمل كند ، چنين كسى را فاسق گويند ، چون كلمه « فسق » به معناى بيرون شدن است ، وقتى مىگويند :
« فسقت التمرة » كه خرما از پوست خود بيرون شده باشد ، كه برگشت معنايش بيرون شدن از زى بندگى است .
و استفهامى كه در آيه شريفه شده استفهام انكارى است ، و جمله « لا يستوون » برابرى دو طائفه را نفى مىكند ، تا تاكيد همان استفهام انكارى باشد .
* ( « أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى نُزُلًا بِما كانُوا يَعْمَلُونَ » ) * كلمه « ماوى » به معناى مكانى است كه انسان در آن منزل كند و مسكن خود قرار دهد . و كلمه « نزل » به ضمه « ن » و « ز » به معناى هر چيزى است كه براى شخصى كه وارد خانه اى مىشود آماده شود ، مانند طعام و آب ، ولى از معناى لغوى آن تجاوز شده ، به هر عطيه اى هم نزل مىگويند و بقيه الفاظ آيه روشن است . * ( « وَأَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْواهُمُ النَّارُ ) * . . . * ( كُنْتُمْ بِه تُكَذِّبُونَ » ) * لازمه اينكه فرمود : آتش ، ماواى ايشان است اين است كه جاودانه در آتش باشند ، و به همين جهت دنبالش فرمود « * ( كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها أُعِيدُوا فِيها ) * - هر چه بخواهند از آن بيرون شوند به سوى آن برگردانده مىشوند » .
و اينكه فرمود : * ( « وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِه تُكَذِّبُونَ » ) * ، دليل بر اين است كه مراد از فاسقان ، منكرين معادند ، و اينكه منكرين معاد را در داخل آتش چنين خطابى مىكنند ، براى شماتت ايشان است ، چون خود ايشان همواره در دنيا مؤمنين را شماتت مىكردند ، كه چرا شما به قيامت نديده ايمان داريد .
* ( « وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ » ) * در اين آيه شريفه نتيجه چشاندنشان عذاب دنيا را اميد بازگشت قرار داده ، و اين بازگشتى كه آرزويش كرده همان بازگشت به خدا ، يعنى توبه و انابه است ، در نتيجه مراد از عذاب « أدنى » عذاب دنيا خواهد بود ، كه خداوند برايشان نازل كرد ، تا زهر چشمى بگيرد ، و از عذاب بزرگ قيامت بترساند ، و در نتيجه قبل از رسيدن عذاب استيصال توبه كنند ، و بنا بر
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 396
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٩٦