از قرآن خاطرنشان شده ، و نيز مؤيد اين معنا جمله بعد است كه مىفرمايد : * ( « وَجَعَلْناه هُدىً لِبَنِي إِسْرائِيلَ وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا . . . » ) * .
ممكن هم هست مراد از لقاى خدا ، دل بريدن از هر چيز به سوى خدا تعالى باشد ، هنگام وحى قرآن ، و يا بعضى از آن ، هم چنان كه از روايات نيز اين معنا استفاده مىشود ، و بنا بر اين ، در آيه شريفه به صدر سوره برگشت شده ، كه مىفرمود : « تَنْزِيلُ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيه مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ » ، و ذيل آيه بعد كه مىفرمايد : * ( « وَكانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ » ) * ، بيشتر اين وجه را تاييد مىكند ، چون در آن مىفرمايد : آنان كه پيشوايان هدايت بودند به آيات ما يقين داشتند ، پس تو هم با شك در مساله قيامت ، در قرآن شك مكن ، ( و به هر حال خدا داناتر است ) .
* ( « وَجَعَلْناه هُدىً لِبَنِي إِسْرائِيلَ » ) * - يعنى ما تورات را هادى بنى اسرائيل قرار داديم ، و بنا بر اين كلمه « هدى » مصدر به معناى اسم فاعل ، و يا به معناى خود مصدر آمده ، ولى به عنوان مبالغه ( مثل اينكه در فارسى مىگوييم فلانى عين سخاوت است ) .
* ( « وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَكانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ » ) * يعنى ما بعضى از بنى اسرائيل را پيشوايان قرار داديم ، تا مردم را به امر ما هدايت كنند و وقتى ايشان را به امامت و پيشوايى هدايت نصب كرديم ، كه در دين صبر كردند ، و قبلا هم به آيات ما يقين داشتند .
در تفسير آيه « قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً » « 1 » و نيز در تفسير آيه « وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا » « 2 » و نيز در مواردى ديگر كه مناسب بوده بحثهايى پيرامون مساله امامت ، و اينكه هدايت امام به امر خدا چه معنايى دارد گذرانديم .
اين دو آيه از رحمت گسترده به وسيله تورات متضمن اين است كه تورات فى نفسه هدايت است ، و پيروان خود را به سوى حق هدايت مىكند ، آن چنان كه در دامن تربيت خود افرادى را بار آورد ، كه در پيشرفتگى و لياقت به حدى رسيدند كه خدا براى امامتشان برگزيد ، و آنان را به مقامى رسانيد كه مردم را به امر او هدايت مىكردند ، پس تورات كتاب پر بركتى است براى عمل كردن ، و نيز بعد از عمل كردن .
* ( « إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيه يَخْتَلِفُونَ » ) * منظور از اين اختلاف ، اختلاف مردم در دين است ، و اين اختلاف را به راه نينداختند
هامش
( 1 ) سوره بقره ، آيه 124 .
( 2 ) سوره انبياء ، آيه 73 .