از آنان روى بگردان و منتظر باش كه آنها نيز منتظرند ( 30 ) .
بيان آيات
اين آيات بين مؤمنين واقعى و به حقيقت معناى ايمان ، و بين فاسقان و ظالمان فرق مىگذارد ، و آثار و لوازم هر يك را بيان نموده سپس ظالمان را به عذاب دنيا تهديد مىكند ، و رسول گرامىاش را دستور مىدهد كه منتظر باشد تا فتح و پيروزى فرا رسد ، آن گاه سوره مورد بحث ختم مىشود .
* ( « إِنَّما يُؤْمِنُ بِآياتِنَا الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِها خَرُّوا سُجَّداً وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ » ) * بعد از آنكه مقدارى در باره كفار و منكرين معاد سخن گفت ، كه اينان در دنيا از ايمان و عمل صالح استكبار مىورزند ، اينك در اين فصل از آيات شروع مىكند به بيان خصوصيات افرادى كه به پروردگار خود ايمان دارند ، كه وقتى حق را به يادشان بياورند ، و پند و اندرزشان دهند ، دلهايشان در برابر آن خاضع مىشود .
پس جمله * ( « إِنَّما يُؤْمِنُ بِآياتِنَا » ) * ، ايمان به حقيقت معناى كلمه را منحصر در آنان مىكند ، و معنايش اين است كه علامت آمادگى براى ايمان حقيقى چنين و چنان است .
و جمله * ( « الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِها خَرُّوا سُجَّداً » ) * ، بيان پاره اى از اوصاف و رفتار مؤمنين است ، اما آنچه مربوط به اوصاف ايشان است ، اين است كه نسبت به مقام ربوبيت پروردگارشان تذلل دارند ، و از خضوع در برابر آن مقام و تسبيح و حمد او استكبار نمىورزند ، * ( « إِذا ذُكِّرُوا بِها » ) * يعنى وقتى به آيات پروردگارشان - كه دلالت بر وحدانيت او در ربوبيت و الوهيت دارد - تذكر داده مىشوند ، و همچنين لوازم ربوبيت او را كه همان مساله معاد و دعوت نبى به سوى ايمان و عمل صالح است به يادشان بياورند * ( « خَرُّوا سُجَّداً » ) * ، بى اختيار به زمين مىافتند ، و به حالت سجده براى خدا در مىآيند تا تذلل و استكانت خود را اظهار كنند .
* ( « وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ » ) * ، و او را توأم با ثناى جميل از هر نقصى منزه مىدارند .
و اين سجده و تسبيح و تحميد هر چند مربوط به افعال است ، ليكن در عين حال مظاهر همان صفات مؤمنين است ، يعنى صفت تذلل و خضوعشان در برابر مقام ربوبيت و الوهيت ، و به همين جهت دنبال اين سه عمل با اينكه از مقوله عمل بودند صفتى آورد كه ملازم آنهاست ، و آن اين است كه * ( « وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ » ) * در حالى كه استكبار نمىكنند .