بحث روايتى
در تفسير قمى و در روايت ابى الجارود ، از امام باقر ( ع ) آمده ، كه در ذيل آيه « يا عِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِي واسِعَةٌ » ، مىفرمود : هرگز ملوك ستمگر و فاسق را اطاعت مكنيد ، و اگر ترسيديد كه شما را از دينداريتان جلوگيرى كنند ، زمين من فراخ است ، از سرزمينى كه زير سلطه آن فاسق است ، بيرون شويد ، و در همين معنا است كه خداى تعالى مىفرمايد : « فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ - در چه حالى بوديد ، گفتند در زمين زير دست ستمگران بوديم » مىفرمايد « ألَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّه واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها - آيا زمين خدا فراخ نبود كه در آن مهاجرت كنيد ، و نقل مكان دهيد » « 1 » .
و در مجمع البيان از امام ابو عبد اللَّه ( ع ) روايت كرده كه فرمود : معناى آيه اين است كه وقتى در زمين خدا عصيان مىشود ، و تو در آن سرزمين زندگى مىكنى ، از آنجا بيرون شو و به جاى ديگر نقل مكان كن « 2 » .
و در عيون به سند خود از حضرت رضا ( ع ) روايت كرده كه فرمود : رسول خدا ( ص ) فرمود : وقتى آيه « إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ » نازل شد ، من عرضه داشتم : پروردگارا آيا همه خلايق تا آخرين نفر مىميرند ؟ و انبياء باقى مىمانند ؟ در جوابم اين آيه نازل شد : * ( « كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ » ) * « 3 » .
مؤلف : اين روايت را الدر المنثور هم از ابن مردويه ، از على ( ع ) روايت كرده ، ولى متن روايتش بى اشكال نيست ، براى اينكه جمله « إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ » صريحا مىگويد : تو هم مىميرى ، انبياى گذشته را هم كه آن جناب مىدانست مردهاند ، ديگر جاى اين سؤال نيست كه بپرسد آيا همه مردم مىميرند ، و انبياء باقى مىمانند ؟ تا در پاسخش آيه نازل شود ، كه « * ( كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ ) * - هر كسى چشنده مرگ خواهد بود » « 4 » .
و در مجمع البيان از عطاء از ابن عمر روايت كرده كه گفت : من با رسول خدا ( ص ) به گردش رفتيم ، تا به چار ديوارى بعضى از انصار رسيديم ، رسول خدا
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 151 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 291 .
( 3 ) عيون ، ج 2 ، ص 32 ، حديث 51 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 149 .