يك ناحيه آن غير ممكن شد ، در ساير نواحى آن براى عبادت من جا هست ، پس حال كه چنين است ، مرا به تنهايى بپرستيد ، و غير مرا نپرستيد ، پس اگر ممكنتان نشد كه مرا در قطعه اى از آن بپرستيد ، به ساير نواحى آن سفر كنيد ، و در آن جا مرا به تنهايى بپرستيد .
* ( « كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ » ) * اين آيه شريفه امر سابق را كه مىفرمود : « فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ » تاكيد مىكند ، و در عين حال زمينه را براى آيه بعد كه مىفرمايد : * ( « الَّذِينَ صَبَرُوا . . . » ) * ، آماده مىسازد .
و جمله * ( « كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ » ) * ، از باب استعاره به كنايه است ( گويا مرگ را تشبيه كرده به چيزى كه چشيدنى باشد آن گاه حكم كرده به اينكه اين چشيدنى را همه خواهند چشيد و خلاصه مرگ عمومى است ) و مراد اين است كه هر كس به زودى و به طور قطع خواهد مرد ، و اگر دنباله آن فرمود : « * ( ثُمَّ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ ) * - سپس به سوى ما برمىگرديد » ، اين التفات از « متكلم وحده » به « متكلم مع الغير » به خاطر اين است كه عظمت رجوع به خدا را برساند .
و حاصل معناى آيه اين مىشود كه : زندگى دنيا جز ايامى ناچيز نيست ، و مرگ دنبال سر است ، و دنبال آن رجوع به سوى ما براى حساب ، پس زينت و جلوه زندگى دنيا كه يك زينت فانى است شما را از آمادگى براى لقاى خدا باز ندارد ، و آن آمادگى اين است كه به خدا ايمان بياوريد ، و عمل صالح كنيد ، كه سعادت ابدى دارد و محروميت از او شقاوت و هلاكت دائمى دارد .
* ( « وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفاً . . . » ) *
اين آيه اجر ايمان و عمل صالح را بيان مىكند ، البته اجر بعد از مرگ و بازگشت به خدا ، و با اين بيان بندگان خدا و مؤمنين را تشويق به صبر در راه او ، و توكل بر او مىكند ، و جمل « لنبوئنهم » از مصدر « نبوئة » است ، كه به معناى جاى دادن ، و منزل دادن كسى است براى هميشه ، و كلمه « غرف » جمع « غرفه » است ، كه به معناى خانه بسيار زيبايى است كه در بلندى قرار داشته باشد .
خداى تعالى در اين آيه نخست پاداش آنهايى را كه ايمان آورده ، و عمل صالح كردهاند ، بيان مىكند ، و سپس آنان را عامل مىخواند ، و مىفرمايد : « وَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ - چه خوب است پاداش عاملان » ، آن گاه همين عاملان را تفسير مىكند به « * ( الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ) * - كسانى كه صبر مىكنند ، و بر پروردگار خود توكل مىنمايند » و با اين بيان صبر و توكل را دو تا از خصايص مؤمنين دانسته ، و با اين اشاره ها فهمانده است كه مؤمن
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 217
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢١٧