است براى ما صحبت كرد كه خلقت هر يك از شما در شكم مادر بعد از چهل روز در حالى كه نطفه است شروع مىشود و به صورت علقه در مىآيد ، چهل روز هم علقه است ، آن گاه به صورت مضغه در مىآيد ، چهل روز هم مضغه است ، آن گاه خداوند فرشته خود را مىفرستد تا در آن نفخ روح كند و دستور مىدهد تا مقدر او را در چهار جهت بنويسد : يكى رزق ، دوم اجل و مدت عمر ، سوم عمل ، چهارم سعادت و شقاوت .
به آن خدايى كه غير او خدايى نيست ، بعضى از شما عمل اهل بهشت را انجام مىدهد تا جايى كه ميان او و بهشت بيش از يك ذراع فاصله نماند ، ولى آن نوشته از عمل او پيشى گرفته ، كار خود را مىكند و با ارتكاب چند عمل از اعمال اهل دوزخ او را دوزخى مىكند . و بعضى از شما عمل اهل جهنم را مرتكب مىشود تا جايى كه ميان او و آتش دوزخ بيش از يك ذراع فاصله نماند ، ولى آن نوشته از عمل او پيشى گرفته كار خود را مىكند ، يعنى او را موفق به چند عمل از اعمال اهل بهشت مىسازد و به همان وسيله او را بهشتى مىكند « 1 » .
مؤلف : اين روايت به طرق ديگرى نيز از ابن مسعود ، ابن عباس ، انس و حذيفة بن اسيد روايت شده « 2 » ، البته در متن آنها اختلاف هست . در بعضى از آنها - يعنى روايت ابن جرير از ابن مسعود - آمده كه به فرشته گفته مىشود : راه بيفت به سوى ام الكتاب و از روى آن كتاب نسخه اى از اوصاف اين نطفه بردار . پس فرشته نزد ام الكتاب مىرود و از آن كتاب از مطالبى كه در باره آن نطفه است نسخه برداشته ، تمامى صفات آن را مىگيرد . . . .
از طرق شيعه از ائمه اهل بيت ( ع ) نيز قريب به اين مضمون رواياتى رسيده ، مانند آن روايتى كه در قرب الاسناد حميرى از احمد بن محمد ، از احمد بن ابى نصر ، از حضرت رضا ( ع ) نقل شده كه در آن آمده : پس همين كه چهار ماهش تمام شد ، خداى تبارك و تعالى دو فرشته خلاق مىفرستد تا او را صورتگرى كنند و رزق و مدت عمرش ، و شقاوت و سعادتش را بنويسند . . . « 3 » .
ما در تفسير اول سوره آل عمران حديث كافى از امام باقر ( ع ) را كه در باره تصوير جنين و نوشتن مقدرات او است ، نقل كرديم . و در آن داشت كه آن دو ملك تمامى مقدرات آن طفل را از روى لوحى كه در پيشانى مادرش مىخورد نسخه برداشته و در آخر هر
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 344 .
( 2 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 345 .
( 3 ) قرب الاسناد .