كلام * ( « وَكَذلِكَ أَنْزَلْناه ) * . . . * ( أَنَّ اللَّه يَهْدِي مَنْ يُرِيدُ » ) * است ، ولى وجه اول صدر و ذيل آيه را بهتر متصل مىسازد ، و اين خود روشن است .
بحث روايتى
در تفسير قمى در ذيل جمله * ( « وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ » ) * فرموده : « مريد » به معناى خبيث است « 1 » .
و در الدر المنثور است كه : ابن ابى حاتم از ابى زيد روايت كرده كه در ذيل آيه * ( « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّه بِغَيْرِ عِلْمٍ » ) * گفته : اين آيه در باره نضر بن حارث نازل شد « 2 » .
مؤلف : اين روايت را الدر المنثور « 3 » از ابن جرير و ابن منذر از ابن جريح نيز روايت كرده . و ظاهرا منظور وى تطبيق نضر بن حارث با عنوان كلى آيه است ، همانطور كه روش راويانى كه متعرض اسباب نزول شدهاند همين است كه به جاى اينكه بگويند : فلان مورد يكى از مصاديق آيه است ، مىگويند : آيه در باره فلان مورد نازل شده . و بنا بر اين ، گفتار مجاهد كه گفته است آيه بعدى كه مىفرمايد : * ( « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّه بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلا هُدىً » ) * در باره نضر بن حارث نازل شده از روايت گذشته بهتر است ، چون شخص مزبور از معاريف قوم خود بوده ، و آيه دوم همانطور كه گفتيم در باره بزرگان ضلالت و پيشوايان كفر ، و آيه اول در باره پيروان ايشان است .
و در تفسير قمى در ذيل جمله * ( « مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ » ) * از امام ( ع ) نقل كرده كه فرمود : « مخلقة » جنين كامل الخلقه است ، و * ( « غَيْرِ مُخَلَّقَةٍ » ) * جنينى است كه ناقص سقط شود « 4 » .
و در الدر المنثور است كه احمد ، بخارى ، مسلم ، ابو داوود ، ترمذى ، نسايى ، ابن ماجه ، ابن منذر ، ابن ابى حاتم ، و بيهقى - در كتاب شعب الايمان - از عبد اللَّه بن مسعود روايت كردهاند كه گفت : رسول خدا ( ص ) كه پيغمبرى صادق و مصدق
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 78 .
( 2 ) الدر المنثور ج 4 ، ص 344 و در اين كتاب به جاى ( ابى زيد ) ( ابى مالك ) مىباشد .
( 3 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 344 .
( 4 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 78 .