آدمى به انتظار رسيدن به آن ، تلخى عذاب را تحمل كند .
اما وعده او به ايشان آن بود كه قبلا داده و گفته بود : از مقربانتان مىكنم و اجرتان مىدهم : و قرآن چنين حكايت كرد : « قالُوا إِنَّ لَنا لأَجْراً إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغالِبِينَ قالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ » « 1 » ايشان هم در پاسخش گفتند : * ( « مَنْ يَأْتِه مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصَّالِحاتِ فَأُولئِكَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى » ) * - و اشاره با كلمه ( اولئك ) به منظور تعظيم شان چنين كسانى بوده و منظورشان از « درجات عالى و بلند » مقابله با وعده اى است كه فرعون داده بود ، كه شما را از مقربين قرار مىدهيم و در جمله * ( « جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَذلِكَ جَزاءُ مَنْ تَزَكَّى » ) * با وعده اى كه فرعون به اجر داده بود مقابله كردند و پاسخ دادند .
* ( « وَلَقَدْ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقاً فِي الْبَحْرِ يَبَساً ) * . . . * ( وَما هَدى » ) * كلمه « اسراء » به معناى سير شبانه است و مراد از « عبادى » بنى اسرائيل است ، و جمله * ( « فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقاً فِي الْبَحْرِ يَبَساً » ) * به قول بعضى « 2 » اين است كه عصا را به دريا بزند تا راهى خشك پديد آيد ، هم چنان كه از آياتى ديگر كه در جاهاى ديگر قرآن راجع به شكافتن دريا آمده نيز همين معنا استفاده مىشود و كلمه « طريقا » مفعول به كلمه « اضرب » است ، كه بر سبيل اتساع يعنى مجاز عقلى فرموده : بزن راه را ، و گر نه اصل آن « بزن به دريا تا راه شود » بوده است ، اين بود كلام آن مفسر . ولى ممكن است بگوييم : مراد از زدن ، بناء و اقامت باشد ، هم چنان كه بناى خيمه و اقامت در آن را خيمه زدن مىگويند و يا تاسيس قاعده را ضرب قاعده مىخوانند .
و كلمه « يبسا » به طورى كه راغب گفته آن محلى را گويند كه قبلا آب در آن بوده و سپس خشك شده است « 3 » ، و كلمه « درك » - به دو فتحه - به معناى تبعه و اثر هر چيز است و اگر در جمله « فغشيها ما غشى » غشيان را به « ما » ى موصوله مبهمه نسبت داده و نيز صله اش قرار داد ، از باب مجسم ساختن هول و وحشت منظره است ، و كيفيت تمثيل آن از اين تعبير قرآنى بر كسى پوشيده نيست .
هامش
( 1 ) ( ساحران ) گفتند : آيا اگر ما پيروز گرديم اجر و پاداش مهمى خواهيم داشت ؟ ( فرعون ) گفت : آرى ، و شما از مقربان خواهيد بود . سوره اعراف ، آيات 113 و 114 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 23 .
( 3 ) مفردات راغب ، ماده « يبس » .