* ( « إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِيَغْفِرَ لَنا خَطايانا وَما أَكْرَهْتَنا عَلَيْه مِنَ السِّحْرِ وَاللَّه خَيْرٌ وَأَبْقى » ) * .
كلمه « خطايا » جمع خطيئه است كه قريب المعنا با كلمه سيئة است ، و جمله * ( « ما أَكْرَهْتَنا عَلَيْه » ) * عطف است بر « خطايانا » ، و كلمه * ( « مِنَ السِّحْرِ » ) * بيان آن است و معنايش اين است كه ما به پروردگارمان ايمان آورديم ، تا خطاهاى ما را و آن سحرى كه تو ما را بر آن مجبور كردى بيامرزد ، و اين خود دليل بر اين است كه فرعون ايشان را بر به كار بردن آن سحرها مجبور كرده بود ، حال يا موقعى كه از شهر و ده خود احضار شدهاند به جبر بوده و يا در موقعى كه در بين خود نزاع نموده و محرمانه گفتگو مىكردهاند مجبور به مقابله و مسابقه با موسى ( ع ) شدهاند .
اول آيه تعليل جمله * ( « لَنْ نُؤْثِرَكَ . . . » ) * است ، يعنى اگر ما خداى را كه خالق ما است بر تو اختيار كرديم و به او ايمان آورديم براى اين بود كه خطاياى ما و آن سحرى كه تو ما را بر آوردن آن مجبور كردى بيامرزد .
و ذيل آيه يعنى جمله * ( « وَاللَّه خَيْرٌ وَأَبْقى » ) * تتمه بيان و به منزله تعليل براى صدر آن است ، گويا گفتهاند : « اگر ما آمرزش خدا را بر احسان و جائزه تو ترجيح داديم ، براى اين بود كه آمرزش خدا ، هم بهتر و هم دائمىتر است ، يعنى از هر خيرى بهتر و از هر باقىيى باقىتر است - و اين عموميت را از اطلاق كلام مىفهميم - پس هيچ چيزى را بر آن ترجيح نبايد داد » ، و در ذيل آيه نوعى مقابله با ذيل كلام فرعون به كار رفته كه گفت : * ( « وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنا أَشَدُّ عَذاباً وَأَبْقى » ) * .
در نوبت نخست از خداى تعالى تعبير كردند به « * ( الَّذِي فَطَرَنا ) * - آن كس كه ما را آفريد » و در نوبت دوم به « ربنا - پروردگار ما » و در نوبت سوم به « اللَّه » و اين اختلاف تعبيرها به خاطر اختلاف مقامات است ، زيرا در نوبت اول خواستند بفهمانند اينكه خداى تعالى فاطر و خالق ما است ، يعنى ما را از كتم عدم به عالم وجود آورده ، قهرا تمامى خيراتى كه در اين عالم است مانند هستى خود ما منتهى به او مىگردد ، يعنى او ايجادش كرده و در نتيجه براى غير او باقى نمىماند مگر باطل و سراب ، و اين خود باعث آن شده كه از هر جهت جانب خداى تعالى بر غير او ترجيح داده شود ، حال كه معلوم شد مقام ، مقام ترجيح است ، لذا در ترجيح خداى تعالى بر فرعون تعبير كردند به * ( « الَّذِي فَطَرَنا » ) * .
و اما نوبت دوم كه گفتند : « ربنا » نكته اش اين بوده كه در اين مقام خواستهاند از ايمان خود به او خبر دهند و در ميان صفات خداى تعالى آن صفتى كه ارتباطش با ايمان خلق بيشتر است صفت ربوبيت است كه در بر دارنده معناى ملك و تدبير است .
و اما نوبت سوم كه به كلمه جلاله « اللَّه » تعبير كردند ، بدين جهت بود كه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 254
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٥٤