آنان ميل كنند و از ميوه ها روزيشان ده ، شايد سپاس دارند ( 37 ) .
پروردگارا ! هر چه را نهان و يا عيان كنيم تو مىدانى ، و در زمين و آسمان چيزى از خدا نهان نيست ( 38 ) .
ستايش خدايى را كه با وجود سالخوردگى و پيرى به من اسماعيل و اسحاق را ببخشيد كه خداى من شنواى دعاست ( 39 ) .
پروردگارا ! مرا به پا دارنده نماز كن ، و از فرزندانم نيز ، پروردگارا دعاى مرا مقبول كن ( 40 ) .
پروردگارا ! روزى كه حساب به پا شود من و پدر و مادرم را با همه مؤمنان بيامرز ( 41 ) .
بيان آيات
اين آيات بعد از تذكرى كه در آيات گذشته يعنى از آيه « وَإِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِه اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّه عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ . . . » به بعد مىداد ، براى بار دوم نعمتهايى را تذكر مىدهد ، و نخست نعمتهايى را كه خداى سبحان به عموم بندگان مؤمنش - كه همان بنى اسرائيل از ولد ابراهيم باشند - داده يادآورى مىكند و سپس نعمتهاى ديگرش را كه به دودمان ديگر از نسل ابراهيم يعنى فرزند اسماعيل ارزانى داشته خاطرنشان مىسازد ، و آن نعمتها عبارتست از همان چيزهايى كه ابراهيم ( ع ) در دعاى خود از خداى تعالى درخواست نموده و گفته بود * ( « رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً . . . » ) *
كه يكى از آنها طلب توفيق بر اجتناب از بتپرستى و يكى نعمت امنيت مكه و يكى تمايل دلها به سوى اهل مكه و يكى برخوردارى آنان از ميوه ها ، و غير آنست ، و همه آنها بدين جهت كه « عزيز » و « حميد » بودن خدا را اثبات كند ، خاطر نشان شده است .
* ( « وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً » ) * .
يعنى به ياد آور آن وقتى كه ابراهيم چنين و چنان گفت . كلمه « هذا » اشاره به مكه است - كه خدا روز به روز بر حرمتش بيفزايد .
خداى تعالى نظير اين دعا را بطور مختصر در جاى ديگر حكايت كرده و فرموده :
« وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَارْزُقْ أَهْلَه مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ قالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُه قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّه إِلى عَذابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ » « 1 » .
هامش
( 1 ) و زمانى كه ابراهيم عرض كرد پروردگارا اين شهر را محل أمن و آسايش قرار ده و روزى اهلش را كه به خدا و روز قيامت ايمان آوردهاند فراوان گردان ، خداوند فرمود : و كسى كه كافر شده باشد او را اندكى متمتع مىگردانم ، سپس مضطر مىسازم او را به عذاب آتش دوزخ و بد محل بازگشتى است . سوره بقره ، آيه 126 .