پس با اين بيان ثابت مىشود كه حكم جنات عيون براى تمامى گويندگان « لا إله الا اللَّه محمد رسول اللَّه » ثابت است ، هر چند كه اهل معصيت باشند ، و اين خود بيانى روشن است « 1 » .
و مقتضاى كلامش اين است كه آيه شريفه شامل مرتكبين تمامى كبائر موبقه ، كه كتاب عزيز ( قرآن ) تصريح به استحقاق آتش بر مرتكب آن دارد بشود ، به شرطى كه از شرك پرهيز كند . و همچنين شامل كسانى كه غير از دو شهادت مذكور تمامى واجبات الهى را كه تاركش را وعده آتش داده ترك كردهاند بگردد . و حال آنكه هر كس كه با كلام خداى تعالى انسى داشته و در آن تدبر نمايد شك نمىكند در اينكه قرآن كريم چنين كسانى را متقى نمىداند ، و جزء متقيان نمىشمارد ، مخصوصا عنوان متقين از عناوينى است كه در قرآن كريم زياد به چشم مىخورد كه آنان را صريحا به بهشت بشارت مىدهد و شايد قريب بيست جا آنان را به اجتناب از محرمات وصف مىكند ، و در احاديث هم متقين به چنين كسانى تفسير شده است .
علاوه بر اينكه صرف صحت اطلاق وصف ربطى به تسميه به آن وصف ندارد ( و مجرد اينكه كلمه متقى به شخصى كه يك بار از محرمات اجتناب كرده اطلاق شود غير اين است كه اسم چنين شخصى را متقى بگذاريم ) .
كسى به وصف مؤمن ، محسن ، قانت ، مخلص و صابر و مخصوصا اوصافى كه در آن بقاء و استمرار خوابيده ناميده نمىشود ، مگر آنكه وصف مذكور در او استقرار و دوام داشته باشد . و اگر سخن فخر رازى در متقين درست باشد بايد در طاغين و فاسقين و مفسدين و مجرمين و غاوين و ضالين كه در قرآن كريم وعده آتش به آنان داده شده صادق باشد ، و حال آنكه صادق بودنش تناقض عجيبى است كه به كلى نظام كلام الهى را مختل مىسازد .
و اگر بگويى در اوصافى كه شمردى قرينه و شاهدى هست كه آن اوصاف را به مرتكب در يك بار و دو بار صادق نمىداند ، از قبيل آيات شفاعت و توبه و امثال آن ، در جواب مىگوييم در وصف متقين هم قرينه داريم كه مراد از آن ، كسانى هستند كه هميشه تقوى داشته باشند نه آنانى كه هم گناهان را مرتكب شده ، هم واجبات را ترك مىكنند و در همه عمر از يك گناه پرهيز مىنمايند ، و آن قرينه عبارتست از آياتى كه
هامش
( 1 ) تفسير فخر رازى ، ج 19 ، ص 191 و 192 .