عملى مىشود و در آنجا عذابشان مىكند .
و اين كلام خدا تاكيد ثبوت قدرت او و بازگشت همه امور به او است . كانه مىفرمايد : آنچه در باره سلطنت تو بر گمراهان گفتم سلطنتى از ناحيه خود تو نيست ، و چنان نيست كه تو ما را عاجز كنى ، بلكه ما تو را بر آنان سلطنت داديم و به خاطر پيرويشان از تو ، ايشان را به اغواى تو مجازات نموده ، و به زودى در آخرت هم به عذاب جهنم كيفرشان مىكنيم .
در اين جمله كه مخصوص بيان حال پيروان ابليس است ، تنها كيفر ايشان را ذكر كرد و ديگر اسمى از ابليس و كيفر او نبرد ، به خلاف آيه « لأَمْلأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ » « 1 » و آيه « فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزاؤُكُمْ جَزاءً مَوْفُوراً » « 2 » ، چون مقام در اين دو آيه غير مقام آيه مورد بحث است .
* ( « لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ » ) * .
خداى سبحان نه در اين آيه و نه در هيچ جاى كلام خود ، بيان ننموده كه مراد از اين « ابواب : درها » چيست . آيا مانند درهاى خانه و چهار ديوارى است كه در آنجا داخل مىشوند و همه واردين را در يك عرصه جمع مىكند ؟ و يا طبقات و دركات مختلفى است كه از نظر نوع عذاب ، و شدت آن با هم تفاوت دارند . استعمال كلمه « باب » در هر دو معنا متداول است و چه بسا امورى را كه در نوع مختلفند ، هر نوعش را يك باب مىگويند ، مثلا گفته مىشود : « ابواب خير » ، « ابواب شر » و « ابواب رحمة » و قرآن فرموده : « فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ » « 3 » و چه بسا كه اسباب رسيدن به چيزى و راههاى رسيدن به آن را نيز ابواب مىگويند ، مانند « ابواب رزق » كه مقصود از آن انواع معاملات است .
و بعيد نيست از آيات متفرقه در قرآن كه در باره آتش دوزخ آمده معناى دومى استفاده شود ، مانند آيه « وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ زُمَراً حَتَّى إِذا جاؤُها فُتِحَتْ أَبْوابُها - تا آنجا كه مىفرمايد - قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها - « 4 » و آيه
هامش
( 1 ) هر آينه جهنم را از تو و از هر كه پيرويت كند از بندگان پر مىكنم . سوره ص ، آيه 85 .
( 2 ) پس بدرستى جهنم جزاء شما است و چه جزاى بىكرانى است . سوره اسرى ، آيه 63 .
( 3 ) سوره انعام ، آيه 44 .
( 4 ) كسانى كه كفر ورزيدند دسته دسته به سوى جهنم رانده مىشوند ، وقتى به آن رسيدند درهايش باز مىشود . . . گفته مىشود براى هميشه به درهاى جهنم درآييد . سوره زمر ، آيه 72 .