إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ » « 1 » و همچنين آياتى ديگر .
مؤيد اين احتمال فقره دوم آيه مورد بحث است كه مىفرمايد : « * ( لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ ) * - از ايشان براى هر درى قسمتى است تقسيم شده » چون ظاهر آن اين است كه خود جزء تقسيم شده بر درها است ، و اين وقتى معناى صحيح مىدهد كه « باب » به معناى طبقه باشد نه در ورودى . و اما اينكه بعضى « 2 » كلمه * ( « جُزْءٌ مَقْسُومٌ » ) * را به معناى « طائفه معين و مفروز » « 3 » گرفتهاند تفسير موهونى است كه وهنش بر همه روشن است .
و بنا بر اين ، معناى « هفت در داشتن جهنم » اين مىشود كه هفت نوع عذاب دارد ، و هر نوع آن به مقتضاى واردين براى خود چند قسم دارد . و اين مطلب خالى از دلالت بر اين معنا نيست كه گناهانى كه مستوجب آتش است هفت قسم ، و طرقى كه آدمى را به هر يك از آن گناهان مىكشاند نيز چند قسم است ، و در صورتى كه آيه شريفه چنين دلالتى داشته باشد مؤيد رواياتى خواهد بود كه در باره طبقه بندى عذابهاى دوزخ آمده ، و به زودى از نظر خوانندگان گرامى مىگذرد - ان شاء اللَّه تعالى .
* ( « إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ » ) * .
يعنى ايشان مستقر در بهشتها و چشمه سارهايند . ( به ايشان گفته مىشود ) بدانجا درآييد با سلامى وصف ناپذير ، سلامى كه نمىتوان كنه وصفش را بيان نمود ، درآييد در حالى كه از هر شر و ضررى ايمن هستيد .
خداى سبحان بعد از آنكه قضاى رانده شده خود را در باره ابليس و گمراهان پيرو او بيان نمود ، اينك در اين آيه قضاى رانده شده اش را در باره متقين بيان مىفرمايد ، و از آنجا كه در كلام رسول خدا ( ص ) تقوى به ورع و پرهيز از محرمات خدا تفسير شده و در كلام خداى تعالى هم ، متقين را مكرر به بهشت بشارت داده ، نتيجه مىگيريم كه متقين اعم از مخلصيناند .
و اينكه بعضى « 4 » گفتهاند كه « هيچ شبهه اى نيست در اينكه سياق دلالت دارد بر اينكه متقين در اين آيه همان مخلصين آيه قبل هستند ، و اين حمل مطلق بر فرد كامل آن مىشود » صحيح نيست ، زيرا وقتى صحيح است كه مقصود از « عباد » در جمله
هامش
( 1 ) منافقان در طبقه پائينتر جهنمند . سوره نساء ، آيه 145 .
( 2 ) روح المعانى ، ج 14 ، ص 53 .
( 3 ) مفروز : جدا كرده شده .
( 4 ) روح المعانى ، ج 14 ، ص 57 .