فقط چهار قسم آن است كه عبارتند از : سبق زمانى ، سبق علّى ، سبق دهرى و سبق به حق . پس اقسامِ قدم و حدوث چهارتاست : قدم و حدوث زمانى ، قدم و حدوث علّى - كه به قدم و حدوث ذاتى معروف هستند - قدم و حدوث به حق و قدم و حدوث دهرى . و ما دربارهء هر يك از اينها به تفصيل بحث خواهيم كرد .
شرح
از آنجا كه در معناى قديم ، سبق و در معناى حادث ، لحوق نهفته شده است و معناى سبق و لحوق براساس آن چه در فصل اول از اين مرحله گذشت نُه قسم بود ، اين سؤال مطرح مىشود كه پس از تعميم معناى قديم و حادث از آن چه در عرف استعمال مىشد كدام يك از آن معانى نهگانهء سبق در بحث قديم و حادث مطرح مىشود . در پاسخ به اين سؤال مىفرمايند : از ميان اقسام نه گانهء سبق فقط چهار قسم آن در اين بحث مطرح مىشود كه عبارتند از : 1 . سبق زمانى 2 . سبق علّى 3 . سبق دهرى 4 . سبق به حق . لذا بحث از قدم و حدوث در قلمرو قدم و حدوث زمانى ، قدم و حدوث علّى - كه مشهور به قدم و حدوث ذاتى است - قدم و حدوث به حق و قدم و حدوث دهرى مىباشد . شرح هر يك از اين چهار قسم به تفصيل در چهار فصل مستقل در پى خواهد آمد .
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — صفحة 570
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٧٠