الفصل العاشرفي فاعل الحركة و هو المُحرّك
مُحرّك در حركت جوهرى چيست ؟
متن
ليعلم أنّ الحركة كيفما فُرِضَت فالمحرّك . . . والصورة شريكة الفاعل على ما تقدّم .
ترجمه
همانطور كه گذشت « 1 » ، بايد دانست كه حركت هر گونه كه فرض شود ( طولى يا عَرْضى ) محرك در آن غير از متحرك است . حال اگر حركت جوهرى باشد و در ذات شىء واقع شود - كه در حقيقت ، همان متحرك است همانطور كه گذشت « 2 » - فرض اينكه متحرك همان محرك باشد . فرض آن است كه يك شىء ، فاعلِ موجد خويش باشد و محال بودن آن بديهى است ؛ لذا فاعلى كه موجد حركت است همان فاعلى است كه موجد متحرك است و آن همان جوهر مجرد از ماده است و اوست كه صورت جوهرى را ايجاد مىنمايد و ماده را به سبب آن قوام مىبخشد و صورت ، همان گونه كه گذشت شريك فاعل مىباشد .
هامش
( 1 ) . در فصل هشتم از اين مرحله گذشت
( 2 ) . به فصل ششم از مرحلهء ششم مراجعه شود