الفصل الثامنفي تنقيح القول بوقوع الحركة في مقولة الجوهروالاشارة الى ما يتفرع عليه من اصول المسائل
دليل نخست بر وقوعِ حركت در جوهر
متن
القول بانحصار الحركة في المقولات . . . لأنّ الذاتيّ لا يتغيّر .
ترجمه
گرچه ميان قدما معروف آن است كه حركت در مقولات چهار گانهء عَرَضى منحصر است ، لكن كلمات آنان اشاره به وقوع حركت در مقولهء جوهر نيز دارد . گرچه آنان بر اين مطلب به صراحت سخن نگفتهاند . « 1 » اولين كسى كه حركت در جوهر راپذيرفت و در باب اقامهء برهان بيشترين سخن را گفت صدرالمتألهين است . « 2 » حق آن است كه حركت در جوهر ، يك حقيقت انكارناپذير است و ما در فصل دوم از اين مبحث آن را اثبات كرديم . « 3 » صدرالمتألهين بر نظريهء مختار خود به بيانات مختلفى اقامهء
هامش
( 1 ) . شيخ الرئيس از بعضى از حكما در شفاء چنين نقل مىكند : « أنّ الجوهر أيضاً منه قارٌّ ومنه سياّل » به فصل دوم ازمقالهء دوم از فن اول از طبيعيات شفاء مراجعه شود . شيخ الرئيس در تعليقات نيز - بر اساس نقل اسفار ، ج 3 ، ص 118 تا 120 - مطالبى در باب حركت جوهر دارند
( 2 ) . حكيم سبزوارى در شرح منظومه ، ص 246 از صدرالمتألّهين تبعيت نموده است
( 3 ) . به فصل دوم از اين مرحله مراجعه شود