الفصل الخامسفي مبدأ الحركة و منتهاها
تقسيمِ حركت ، تقسيمِ بالقوّه است نه بالفعل
متن
قد تقدّم أنّ للحركة انقساماً بذاتها . . . وقد تقدّم بطلانها .
ترجمه
قبلًا بيان شد « 1 » كه حركت ذاتاً انقسامپذير است . اكنون بايد دانست كه انقسامات آن بالقوّه است نه بالفعل . همان گونه كه در كمّ متصل قار - يعنى خط و سطح و جسم تعليمى - چنين است .
اگر انقسامات آن بالفعل بود و اجزاء يكى از ديگرى جدا بود ، ناگزير تقسيم حركت به اجزاى دفعى الوقوع منتهى مىگشت ؛ در اين صورت طبيعتاً حركت باطل مىگشت . و نيز تقسيم ، به مرزى كه از آن مرز تجاوز نكند نمىرسد ؛ زيرا اگر سلسلهء تقسيم به مرزى كه از آن تجاوز نكند رسيد معلوم مىشود كه حركت از اجزاء لاتتجزّى تأليف يافته است در حالى كه قبلًا بطلان « جزء لا يتجزى » گذشت . « 2 »
هامش
( 1 ) . در فصل دوم و چهارم از اين مرحله
( 2 ) . در فصل چهارم از مرحلهء ششم