عنوان يك امر ثابت و پايدار وجود دارد ؛ از اين رو ايشان وجود حركت قطعيّه را در خارج منكر است و حركت توسطيّه را راسم حركت قطعيّه مىداند .
مؤلف حكيم رحمه الله در پاسخ مىگويد : آن چه مصنوع قوّهء خيال است - / كه در ذهن از حدود حركت ، يك امر متصلِ ثابت ترسيم مىكند و نام آن را حركت قطعيّه مىگذارد - / يك امر ذهنى بوده و در واقع حركت قطعيّه نيست . حركت قطعيّه به دليلى كه بيان شد فقط در خارج وجود دارد و دليل آنكه حركت قطعيّه ، مصنوعِ قوهء خيال نيست آن است كه در ماهيت حركت ، سيلان و تدريج نهفته است . اما آن چه قوّهء خيال به عنوان يك متصل ثابت در ذهن تصور مىكند ، تصوير ذهنىِ حركت است . اما در عالم خارج ممكن نيست كه اجزاء حركت ، ثابت و مجتمع الاجزاء باشند .
اما آنان كه وجود حركت توسطيّه را در خارج منكرند مىگويند مفهوم « كون الشيء بين المبدأ والمنتهى » كه در تعريف حركت توسطيّه آمده است يك امر كلى است و در خارج وجود ندارد ؛ زيرا ظرف خارج ، ظرف كليات نيست . پس ناگريز اين حركت ، در ظرف ذهن وجود دارد .
در پاسخ گفته مىشود گرچه اين مفهوم ، كلى است اما مصداق اين مفهومِ كلى در خارج وجود دارد . به عنوان مثال اتومبيلى كه از يك مبدئى به سوى يك منتهائى در حركت است حركت آن ، يك فرد و يك مصداق از اين مفهوم كلى است ؛ لذا حركت توسطيه هم در خارج وجود دارد .
حاصل سخن آنكه هر يك از دو اعتبار حركت را ملاحظه كنيم ، مىتوانيم مصداق آن را در خارج بيابيم .
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — صفحة 400
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٠٠