تسلسل غير متناهى تحقق خواهد يافت اما اين تسلسلها از نوع تسلسل محال نخواهد بود .
استحاله تسلسل در همهء اقسام علل
متن
تنبيهٌ آخر : مقتضى ما تقدَّم من البرهان استحالةُ . . . جميع أقسام العلل .
ترجمه
مقتضاى براهين گذشته محال بودن تسلسل در تمام اقسام علل اعم از علت فاعلى و غائى و مادى و صورى است . همانطور كه براهين ، محال بودن تسلسل در علت تامه را افاده مىداد چون ملاك در محال بودن سير توقف وجودى تا بىنهايت است و اين در تمام اقسام علت موجود است .
شرح
سه دليلى كه در كتاب بر محال بودن تسلسل اقامه شد محال بودن تسلسل را در تمام اقسام علل افاده مىدهد . مثلًا در علت فاعلى چنين افاده مىدهد كه اگر موجودى فاعل وجودى ، موجودى ديگر باشد و براى فاعل ، فاعلِ وجودىِ ديگر باشد ، و براى او هم فاعلى ديگر تا بىنهايت اين سلسلهء غيرمتناهى از فاعلها محال است كه موجود باشند .
و در علت غائى چنين افاده مىدهد كه اگر غايتى مستند به غايت ديگر و او هم به غايت ديگر تا بىنهايت باشد محال است چنين سلسلهء غيرمتناهى از غايتها حاصل شود ، مثلًا زيد به بازار مىرود تا پول به دست بياورد چرا پول به دست بياورد ؟ براى آن كه خانه و ماشين بخرد چرا خانه و ماشين بخرد ؟ براى آن كه وسائل رفاه خود را تأمين كند . و همين طور هر غايتى به غايت ديگر منتهى شود . اگر سلسلهء غايتها بىنهايت باشد . براهين مذكور تحقق چنين سلسلهاى را محال مىداند . همينطور در علت مادى محال است كه جسمى كه مركب از ماده و صورت است مادهء او نيز مركب