حجت عقليه اى كه بر عقل بشر چيره مىگردد و عقل را ناگزير از پذيرفتن مدعاى طرف مىسازد ، و بر فرض كه منظور از سلطان چنين معناى وسيعى باشد قهرا عطف كلمه « سلطان » بر كلمه « آيات » از قبيل عطف عام بر خاص خواهد بود .
و بعيد نيست كه مراد از ارسال موسى با سلطان مبين اين باشد كه خداى سبحان آن جناب را بر اوضاع جارى بين او و بين آل فرعون مسلط كرده بود ، آن جبارى كه هيچ پيغمبرى غير از آن جناب به مثل چنان جبارى مبتلا نبود و ليكن خداى تعالى موسى را بر او غالب گردانيد تا جايى كه او و لشكريانش را غرق نمود و بنى اسرائيل را به دست او نجات داد ، آيه شريفه زير به همين معنا اشعار دارد كه مىفرمايد : « قالا رَبَّنا إِنَّنا نَخافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنا أَوْ أَنْ يَطْغى قالَ لا تَخافا إِنَّنِي مَعَكُما أَسْمَعُ وَأَرى » « 1 » . و نيز اين آيه كه به موسى مىفرمايد : « لا تَخَفْ إِنَّكَ أَنْتَ الأَعْلى » « 2 » .
در اين آيه و در نظاير آن دلالتى است روشن بر اينكه رسالت موسى ( ع ) اختصاصى به قوم خود كه از بنى اسرائيل بودند نداشته بلكه آن جناب بر بنى اسرائيل و بر ساير اقوام و ملل مبعوث بوده است .
* ( « إِلى فِرْعَوْنَ وَمَلَائِه فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَما أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ » ) * در اين جمله رسالت موسى ( ع ) را بخصوص فرعون و ملاء او نسبت داده - و كلمه « ملاء » به معناى اشراف و بزرگان قوم است كه با هيبت خود دل مردم را پر مىكنند - نه به همه قوم ، كه شايد به كار بردن اين كلمه براى اشاره به اين معنا باشد كه عامه مردم هميشه دنباله رو اشراف و بزرگانند و از خود هيچ رأيى ندارند ، رأى آنها همان تصميمى است كه اشراف برايشان بگيرند .
و ظاهرا مراد از كلمه « امر » در جمله « * ( فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ ) * - امر فرعون را پيروى كردند » معنايى باشد اعم از قول و فعل ، هم چنان كه خداى تعالى از فرعون حكايت كرده كه گفت : « ما أُرِيكُمْ إِلَّا ما أَرى وَما أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشادِ »
هامش
( 1 ) موسى و هارون گفتند : پروردگارا ! ما از اين مىترسيم كه فرعون در عقوبت ما عجله و يا طغيان كند ، خداى تعالى فرمود : نترسيد زيرا كه من با شما هستم ، مىشنوم و مىبينم . « سوره طه ، آيه 45 و 46 »
( 2 ) نترس كه تو ما فوق و مسلط خواهى شد . « سوره طه ، آيه 68 »
« 3 » ، در نتيجه كلمه « امر » منطبق مىشود بر سنت و طريقه اى كه فرعون آن را اتخاذ كرده بود و مردم را با آن امر مىكرد ، و گويا
( 3 ) به شما ارائه نمىدهم مگر آنچه به نظرم مىرسد ، و شما را هدايت نمىكنم مگر بسوى راه رشد .
« سوره مؤمن ، آيه 29 »