محسوس ، در پرتگاهى دشوار قرار دارد و در عين حال ، اين درك فطرى را نيز دارد كه در برابر هر نيرويى كه ما فوق نيروى او و قاهر و غالب بر او باشد ناگزير از خضوع و اعتنا به شان آن نيرو است . و چون انسان ، چنين وضعى دارد كه سرايت روحى شرك و وثنيت در مجتمع او آن چنان است كه گويى اصلا قابل اجتناب نيست حتى در مجتمعات متمدن و پيش رفته امروزى و حتى در مجتمعاتى كه اساسش بى دينى است مىبينيم كه براى مردان سياسى و يا نظامى خود مجسمه ساخته و آن را تعظيم و احترام مىكنند و در خاضع شدن در برابر آن مجسمه ها ، حركاتى از خود نشان مىدهند كه مراسم وثنيت عهد قديم و انسانهاى اولى را به ياد ما مىآورد علاوه بر اين در همين عصر حاضر در روى زمين آن قدر بتپرست هست كه شايد آمارشان به صدها ميليون نفر برسد و اين جمعيت انبوه ، هم در شرق زمين هستند و هم در غرب آن .
از اينجا اين احتمال به حسب اعتبار عقلى تاييد مىشود كه اساس و ريشه وثنيت همان مساله مجسمه سازى باشد ، و به عبارت ديگر قبل از پيدا شدن وثنيت ، نخست اين رسم در بشر معمول شد كه براى بزرگان خود و مخصوصا بزرگانى كه از آنان از دنيا مىرفته مجسمه اى مىساختند تا به اصطلاح ياد او را زنده نگهدارند ، سپس اين رسم پيدا شد كه براى « رب النوعهايى » كه به حسب اعتقادشان رب ناحيه اى از نواحى عالم هستند نيز بايد مجسمه اى بسازند تا نشان دهنده صفاتى باشد كه براى آن رب النوع و يا به عبارت ديگر براى آن خدا معتقدند .
اتفاقا در روايات وارده از طرق ائمه اهل بيت ( ع ) نيز مضامينى ديده مىشود كه اين احتمال را تاييد مىكند ، از آن جمله در تفسير « 1 » قمى روايتى مضمر ( يعنى بدون ذكر نام امام آورده ) و در كتاب علل الشرائع « 2 » همان روايت با ذكر سند از امام صادق ( ع ) آمده كه در ذيل آيه شريفه : « وَقالُوا لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ . . . » « 3 » فرموده : اينها مردمى بودند كه خودشان خدا پرست بودند و وقتى از دنيا رفتند خويشان و علاقمندانشان از مرگ آنان سخت ناراحت شدند ، ابليس - كه خدا لعنتش كند - نزد آنان آمد و گفت : من ( براى تسلاى دل شما ) اصنام و مجسمه هايى به شكل و قيافه آن عزيزان شما مىسازم تا با نظر كردن به آن مجسمه ها دلتان آرام گرفته با آنها مانوس شويد و از عبادت خدا باز نمانيد ، پس براى آنها اصنامى به شكل عزيزان
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 387 .
( 2 ) علل الشرائع ، ج 1 ، ص 3 ، ط بيروت .
( 3 ) ( قوم نوح گفتند : ) هرگز خدايان خود را رها نكنيد . . . « سوره نوح ، آيه 23 »