« قالَ فِيها تَحْيَوْنَ وَفِيها تَمُوتُونَ وَمِنْها تُخْرَجُونَ » « 1 » .
پس در حقيقت خطاب به نوح در آيه مورد بحث خطاب دومى است به كل بشر و خطاب به آدم خطاب اول است زيرا تمامى افراد بشر كه در زمان نوح بودند به آدم منتهى مىشدند و همه افرادى كه تا روز قيامت آمده و مىآيند به نوح و همراهان آن جناب منتهى مىگردند ، و اين خطاب متضمن قضايى است كه خداى تعالى در باره بشر رانده و آن اين است كه در زمين نازل شوند ، و در آنجا استقرار يافته و منزل گزينند و تا مدتى معين در آن زندگى كنند .
و خداى تعالى مخاطبينى را كه اذن داد در زمين حيات بشرى خود را از سر بگيرند به دو طايفه تقسيم كرد ، و از اذن خود به يك طايفه از آن دو طايفه به « سلام و بركات » كه خالى از بشارت به خير و سعادت صاحبانش نيست تعبير كرد ، و آن طايفه عبارتند از نوح و بعضى از امتهايى كه همراه او بودند ، و از اذن خود به طايفه ديگر ، به « تمتيع - بهره مند كردن » ، و به دنبال آن ، رسيدن به عذابى كه مخصوص آنان است تعبير كرد .
پس ، از همين جا روشن شد كه خطاب هبوط و نازل شدن از كشتى به زمين با متعلقاتى كه اين خطاب داشت يعنى سلام و بركات براى يك طايفه و تمتيع و بهره مندى براى طايفه ديگر ، همه متوجه به عامه بشر و همه افراد است ، از زمان به زمين نشستن كشتى تا روز قيامت ، همانطور كه خطاب هبوطى كه متوجه آدم و همسرش شد ، چنين خطابى بود و معلوم شد كه در اين خطاب اذنى عمومى است در برخوردارى از زندگى زمينى ، كه اين اذن عمومى براى كسى كه اطاعت خدا كند وعده است ، و براى كسى كه نافرمانيش كند وعيد ، هم چنان كه خطاب در داستان آدم « طابق النعل بالنعل » اينطور بود .
و با اين بيان روشن گرديد كه مراد از جمله * ( « وَعَلى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ » ) * امتهاى صالح از اصحاب كشتى و نيز صالحينى است كه بعدها از نسل آنان پديد مىآيند و بنا بر اين آيه شريفه اين ظهور را خواهد داشت كه كلمه « من » در جمله « ممن معك » ابتدايى باشد نه بيانى ، و به عبارت ساده تر اينكه نمىخواهد بفرمايد اممى كه با تو هستند ، بلكه مىخواهد بفرمايد اممى كه پيدايش و تكونشان از كسانى آغاز مىشود كه با تو هستند ، يعنى افراد صالحى كه با تو هستند و افراد صالحى كه از نسل آنان پديد مىآيند .
و ظاهر اين تعبير اين مىشود كه اصحاب كشتى همه سعادتمند و اهل نجات باشند ، اعتبار عقلى هم مساعد با اين ظهور است ، براى اينكه آنهايى كه در كشتى با نوح بودند از بوته
هامش
( 1 ) در زمين زندگى مىكنيد و در همان زمين مىميريد و از آن زمين بيرون مىشويد . « سوره اعراف ، آيه 25 » .