امتحان خالص در آمده و قرب الهى را بر هر چيزى مقدم داشتند ، به شهادت اينكه خداى تعالى ايمان آنان را دو بار در ضمن نقل داستان تصديق كرد ، يك بار آنجا كه فرمود : * ( « إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ » ) * و بار ديگر در آنجا كه فرمود : * ( « وَمَنْ آمَنَ وَما آمَنَ مَعَه إِلَّا قَلِيلٌ » ) * .
* ( « وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * - گويا كلمه « امم » مبتدايى است براى خبرى كه حذف شده ، و تقدير كلام « و ممن معك امم . . . » ، و يا « و هناك امم . . . » باشد ، يعنى « و از آنان كه با تواند امتى هستند كه . . . » و يا : « در اين ميان امتى هستند كه . . . »
در اينجا سؤالى پيش مىآيد ، و آن اين است كه چرا نفرمود : « قيل يا نوح اهبط بسلام منا و بركات عليك و على امم ممن معك و متاع لامم آخرين سيعذبون - به نوح گفته شد اى نوح به سلامتى و بركاتى از ناحيه من بر تو و بر امتهايى از آنان كه با تواند پياده شو ، به سلام و بركاتى بر شما و متاعى براى امتهايى ديگر كه به زودى عذاب مىشود » ، جوابش به زبان ساده اين است كه نخواست آن طايفه را داخل آدم حساب كند ، بلكه خواست از موقف احترام طردشان كرده و بفرمايد : « البته در اين ميان امتهايى ديگر هستند كه ما به زودى بهره مندشان مىكنيم ، و سپس عذاب مىشوند ، و اينها مانند طايفه اول با اذن كرامت و بزرگى ، ماذون در تصرف در متاعهاى حيات نيستند » .
و در اين آيه جهاتى از تعظيم گوينده هست كه بر خواننده پوشيده نيست ، يكى اينكه نام گوينده را نبرد و فرمود : « قيل » ، و ديگر اينكه خطاب را متوجه شخص نوح كرد ( و ديگران را قابل خطاب نشمرد ) و ديگر اينكه در دو جا از گوينده تعبير به « ما » كرد و فرمود : « * ( بِسَلامٍ مِنَّا ) * - سلامى از ما » و « سنمتّعهم - به زودى ايشان را بهره مند مىكنيم » و جهاتى ديگر نظير اينها .
و نيز روشن گرديد كه تفسيرى كه بعضى از مفسرين براى جمله * ( « عَلى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ » ) * كرده و گفتهاند : تقدير آن « على امم من ذرية من معك » است . « 1 » تفسير درستى نيست براى اينكه اولا تقدير گرفتن ، جز در مورد ضرورت خلاف اصل است ، و ثانيا با تقدير گرفتن ذريه ، همراهان نوح ( ع ) از مورد خطاب خارج مىشوند ، و همچنين تفسير آن مفسر ديگر كه گفته : منظور از كلمه « امم » ، ساير حيواناتى است كه با نوح ( ع ) در كشتى بودند ، چون خداى سبحان در آن حيوانات بركت قرار داده بود . « 2 » ولى فساد اين تفسير از تفسير قبلى روشنتر است « 3 » .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 166 ، ط بيروت ، ( از 10 جلدى ) .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 168 .
( 3 ) براى اينكه از حيوانات تعبير به « امم » نمىكنند ، زيرا اولا تعبير از حيوانات به كلمه « ما » مىآيد نه به كلمه « من » ، و در ثانى اين از ادب خارج است كه به نوح ( ع ) گفته شود حيواناتى كه با تو در كشتى هستند . « مترجم »