گرفته ، و بر اين حساب بايد دانست كه چنين نيست كه هر كس به هر آرزويى كه دارد برسد ، بلكه به آن نتايجى مىرسد كه عوامل مؤثر در زندگى و افعال او معين كرده باشند .
و خداى تعالى در جاى ديگر از كلام مجيدش از اين حقيقت اينطور تعبير كرده كه :
« وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِه مِنْها وَما لَه فِي الآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ » « 1 » ، ملاحظه مىكنيد كه در اين آيه نفرموده : « نؤته اياه - ما هر منظورى كه داشته به او مىدهيم » بلكه فرموده : « نؤته منها - پاره اى از آن بهره ها را به او مىدهيم » . و باز در جاى ديگر فرموده : « مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَه فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَه جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً » « 2 » ، كه در اين آيه علاوه بر آن نكته اى كه در آيه قبلى بود اين بيان اضافى را هم دارد كه چنان نيست كه هر كس هر چه بخواهد و به همان مقدار كه خواسته به او مىرسد ، بلكه زمام امور دنيا به دست خداى سبحان است ، و طبق آنچه سنت اسباب بر آن جريان دارد به هر كس هر مقدار كه بخواهد مىدهد و هر چه را نخواهد نمىدهد ، هر كه را كه بخواهد مقدم مىدارد و هر كه را بخواهد عقب مىاندازد .
نكته دوم اينكه اين دو آيه ، يعنى آيه * ( « مَنْ كانَ يُرِيدُ الْحَياةَ الدُّنْيا وَزِينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ » ) * - تا آخر آيه بعدى - حقيقتى از حقايق الهى را بيان مىكند .
بحث روايتى
مرحوم كلينى در كافى در ذيل آيه * ( « أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ » ) * به سند خود از ابن محبوب از جميل بن صالح از سدير از ابى جعفر ، امام باقر ( ع ) روايت كرده كه فرمود : جابر بن عبد اللَّه به من خبر داد كه مشركين وقتى پيرامون كعبه به رسول خدا ( ص ) برمىخوردند ، بعضىها سر و كمر خود را اينطور خم مىكردند و جامه اى به سر خود مىانداختند تا رسول خدا ( ص ) آنها را نبيند ، در اين باره بود كه خداى عز و جل اين جمله را نازل كرد : * ( « أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ . . . » ) * « 3 »
هامش
( 1 ) و هر كس منظورش از اعمالى كه مىكند بهره هاى دنيوى باشد ما پاره اى از آن بهره ها را به او مىدهيم ولى ديگر در آخرت بهره اى اخروى ندارد . « سوره شورى ، آيه 20 »
( 2 ) هر كس دنياى نقد را بخواهد ، ما از اين نقد به هر مقدار كه خود بخواهيم ( نه به هر مقدار كه او خواسته است . آن هم نه به هر كس بلكه ) به هر كس كه خود بخواهيم مىدهيم و سپس جهنمى برايش مقرر مىداريم تا او در كمال سر افكندگى و مطرودى ، آن جهنم را بر افروزد . « سوره اسرى آيه 18 » .
( 3 ) روضه كافى ، ص 144 ، ح 115 .