و مىگويم كه من به هيچ وجه خدايان شما را نمىپرستم و تنها اللَّه تعالى را مىپرستم .
و اگر در جمله * ( « وَلكِنْ أَعْبُدُ اللَّه الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ » ) * از ميان اوصاف خداى تعالى صفت ميراندن و توفى را ذكر كرد ، بدين جهت است كه بهانه مشركين در پرستيدن خدايان اين بود كه پرستش خدايان باعث دفع ضرر و جلب نفع براى آنان مىشود و به عبارتى ساده تر : بهانه اى هر چند موهوم و خرافى داشتند ولى در مساله مرگ ديگر هيچ بهانه اى نداشتند ، و خودشان نيز معترف بودند كه پرستش بتها هيچ تاثيرى در خطر مرگ و ضرر آن ندارد ، لذا فرمود : من تنها آن خدايى را مىپرستم كه جان شما را مىگيرد . و اشاره كرد به اينكه اگر معيار در عبادت ، دفع ضرر و جلب نفع است ، شما نيز بايد خداى تعالى را بپرستيد ، چون احتياج به امنيت از ضرر و خطر مرگ داريد و اين امنيت تنها به دست خداى تعالى است .
علاوه بر اين ، انتخاب اين صفت از ميان صفات خداى تعالى اشاره اى هم به تهديد مشركين دارد ، چون آيات قبلى وعده قطعى عذاب به آنان مىداد و وفات مشركين ميعاد عذابشان بود . مؤيد اينكه اين نكته نيز منظور بوده اينست كه بعد از جمله * ( « وَلكِنْ أَعْبُدُ اللَّه الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ » ) * فرمود : * ( « أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » ) * و فهمانيد كه نجات مؤمنين جزء وعده اى است كه در دو آيه قبل داد و فرمود : « فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ . . . نُنْجِ الْمُؤْمِنِينَ » .
و معناى آيه اين است : اگر در باره دين من شك داريد پس بدانيد و يقين كنيد كه من خدايان شما را نمىپرستم ، و ليكن تنها اللَّه را ، يعنى آن كسى را مىپرستم كه به تكذيبگران وعده عذاب و به مؤمنين وعده نجات داده و به من امر فرموده كه از مؤمنين باشم ، همانطور كه امر فرموده از عبادت آلهه اجتناب كنم .
* ( « وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً » ) * اين جمله عطف است بر موضعى كه جمله * ( « وَأُمِرْتُ أَنْ . . . » ) * در كلام داشت ، چون در معناى « كن من المؤمنين - از مؤمنين باش » است ، در نتيجه صيغه امر « اقم » عطف شده است به صيغه امر « كن » . و اما اينكه اقامه وجه براى دين حنيف چه معنا دارد ؟ در طول اين تفسير در چند نوبت معنايش را ذكر كرديم .
* ( « وَلا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّه ما لا يَنْفَعُكَ وَلا يَضُرُّكَ » ) * اين آيه شريفه نهيى است بعد از نهيى ديگر از شرك ورزيدن ، و بيان مىكند كه شرك ورزيدن ، انسان را در زمره ستمگران داخل مىسازد ، و وقتى آدمى در زمره ستمگران قرار گرفت ، آن تهديدهايى كه خداى تعالى در كلام خود به ستمگران كرده در حق آدمى محقق
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 196
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٩٦