نمىشناخت .
و نيز مىگويد : رسول خدا ( ص ) فرموده : هر فرزندى بر طبق فطرت به دنيا مىآيد و مقصود از فطرت معرفت خدا است و اينكه او خالق و آفريدگار وى است ، در قرآن هم فرموده : « وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّه اگر از ايشان بپرسى چه كسى آسمان و زمين را آفريده هر آينه خواهند گفت خدا » « 1 » .
مؤلف : وسط اين حديث را به عين همين الفاظ عياشى در تفسير خود از زراره نقل كرده ، و اين روايت به خوبى بيان سابق ما را در باره اشهاد و خطابى كه در آيه مورد بحث بود گواهى مىكند ، بخلاف گفته هاى منكرين عالم ذر كه گفته بودند مقصود از اين آيه معرفت به آيات داله بر ربوبيت خداى تعالى براى جميع خلائق است ، چون روايت بالا مخالف با گفته هاى ايشان است « 2 » .
صاحب معانى الاخبار هم اين روايت را به همين سند و به عين همين الفاظ از زراره از ابى جعفر ( ع ) نقل كرده ، در نقل وى به جاى عبارت : « خود را به ايشان شناسانيد و نشان داد » عبارت : « خود را به ايشان شناسانيد و صنع خود را نشانشان داد » آمده ، و بعيد نيست اين تغيير عمدى بوده و راوى چون ديده كه از عبارت « خود را به ايشان نشان داد » بوى تجسم و جسمانى بودن خدا مىآيد ، لذا روايت را نقل به معنا كرده ، غافل از اينكه اين تغيير عبارت ، هم لفظ روايت را خراب مىكند و هم معناى آن را ، و خوانندگان محترم ملاحظه كردند كه همين روايت در كافى و تفسير عياشى به عبارت « و خود را به ايشان نشان داد » نقل شده بود « 3 » .
و در حديث ابن مسكان از امام صادق ( ع ) كه قبلا نقل شد نيز وارد شده بود كه گفت پرسيدم « آيا اين معنا بطور معاينه بوده ؟ فرمود آرى » و در آنجا هم گفتيم كه اين كلام ربطى به جسمانى بودن خدا ندارد .
و در محاسن از حسن بن فضال از ابن بكير از زراره روايت شده كه گفت : از امام صادق ( ع ) معناى آيه * ( « وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ » ) * را پرسيدم ، فرمود : از آن خاطرات معرفت در دلها بجاى ماند و ليكن ساير خصوصيات موقف از يادها برفت ، و روزى خواهد آمد
هامش
( 1 ) كافى ج 2 ص 12 ح 3
( 2 ) تفسير عياشى ج 2 ص 40 ح 111
( 3 ) التوحيد ص 330 ح 9