مؤلف : اخبارى كه قريب به اين مضامين هستند ، بسيار زيادند ، و بعضى از آنها اين چهار حامل را كه در روايت قبلى بود حاملين كرسى دانسته ، و حال آنكه تا آنجا كه ما اطلاع داريم هيچ روايتى براى كرسى ، حامل معرفى نكرده . و ما روايات مربوط به كرسى را در سوره بقره در تفسير آية الكرسى ايراد نموديم .
در حديثى ديگر حاملين عرش هشت نفر شمرده شده ، چهار نفر از اولين كه عبارتاند از : نوح ، ابراهيم ، موسى و عيسى ( ع ) و چهار نفر از آخرين كه عبارتاند از : محمد ( ص ) ، على ، حسن و حسين ( ع ) .
مؤلف : بنا بر اينكه عرش به معناى علم باشد هيچ مانعى ندارد كه بعضى روايات حاملين عرش را ملائكه بداند ، و بعضى ديگر آنان را انبياء معرفى كند .
و خوشبختانه روايات وارد در باره عرش با همه كثرتى كه دارد اين تفسير را تاييد مىكند ، و اگر بعضى از آنها مختصر ظهورى دارد در اينكه عرش يك موجود جسمانى است ، به روايات بسيار ديگرى كه عرش را علم مىداند تفسير مىشود . و اما اينكه بعضى گفتهاند : عرش جسمى است به شكل تخت و آن را بر بالاى آسمان هفتم گذاشتهاند هيچ روايت قابل اعتمادى بر طبق آن ديده نشده است ، و روايات معتبر ، اين معنا را جدا تكذيب مىكند .
قمى در تفسير خود در ذيل آيه * ( « خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ » ) * مىگويد : امام ( ع ) فرمود : مراد از شش روز ، شش وقت است « 1 » .
صاحب تفسير برهان روايتى را از صاحب كتاب ثاقب المناقب نقل مىكند كه وى آن را به ابى هاشم جعفرى نسبت داده ، و او از محمد بن صالح ارمنى نقل كرده ، و آن اين است كه : من ( محمد بن صالح ) خدمت حضرت ابى محمد عسكرى ( ع ) عرض كردم معناى آيه « لِلَّه الأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ » را برايم شرح دهيد . فرمود : معنايش اين است كه خداوند قبل از اينكه امر كند و همچنين بعد از آن نيز هر چه را بخواهد مىتواند انجام دهد ، من در دلم خطور كرد كه اين معنا تاويل آيه * ( « أَلا لَه الْخَلْقُ وَالأَمْرُ تَبارَكَ اللَّه رَبُّ الْعالَمِينَ » ) * است ، حضرت فهميد كه من چه فكرى كردم ، فرمود : همانطور است كه تو در دل خود گذراندى آرى ، * ( « أَلا لَه الْخَلْقُ وَالأَمْرُ تَبارَكَ اللَّه رَبُّ الْعالَمِينَ » ) * « 2 » .
مؤلف : معناى اين روايت اين است كه جمله * ( « أَلا لَه الْخَلْقُ وَالأَمْرُ » ) * در مقام افاده
هامش
( 1 ) تفسير قمى ج 1 ص 236
( 2 ) تفسير برهان ج 3 ص 258 ط قم