مىبرد . و كلمه « عاقبت » به معناى سرانجام و منتهى اليه امر هر چيزى است ، و اين كلمه به طورى كه مىگويند در اصل مانند « عقبى » مصدر بوده ، و اينكه گفتهاند : « * ( تَكُونُ لَه عاقِبَةُ الدَّارِ ) * » كنايه است از رسيدن به مقصد و به نتيجه سعى و كوشش ، و در آيه مورد بحث برگشت به ابتداى كلام است ، چون در چند آيه قبل كه مطالب مورد بحث آغاز مىشد فرموده بود : « اتَّبِعْ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ لا إِله إِلَّا هُوَ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ » و اينك در اين جمله نيز مىفرمايد : به ايشان بگو ادامه دهيد به آنچه كه مىكرديد به زودى خواهيد دانست كه كوشش كداميك از دو فريق به نتيجه مىرسد .
و اينكه فرمود : « ادامه دهيد » تهديد به صورت امر است و معنايش اين است كه : شما ظلم خود را و من ايمان و دعوت به توحيدم را ادامه مىدهيم و چيزى نمىگذرد كه خواهيد فهميد سعادتمند كيست و سعى كداميك از من و شما به نتيجه مىرسد ، و به طور قطع بدانيد كه در اين ميان من پيروزم نه شما كه با شرك و گناه ظلم كرديد ، چون هيچ وقت ستمكار در ستمى كه مىكند رستگار نمىشود .
بعضى از مفسرين گفتهاند : جمله : * ( « إِنِّي عامِلٌ » ) * حكايت كلام خود پروردگار است ، و خداى تعالى است كه مىفرمايد : من بعث و جزايى را كه وعده دادهام عملى مىكنم و لكن اين معنا فاسد و دليل فسادش در خود آيه است كه مىفرمايد : * ( « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَه عاقِبَةُ الدَّارِ » ) * .
بحث روايتى
قمى در تفسير خود در ذيل جمله * ( « وَكَذلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً . . . » ) *
مىگويد : امام در معناى اينجمله فرمود : هر كس اولياى ستمكاران را دوست بدارد ما او را در قيامت با ستمكاران محشور مىكنيم « 1 » .
و در كافى به سند خود از ابى بصير از حضرت ابى جعفر ( ع ) روايت كرده كه فرمود : خداوند هيچ وقت از ظالمى انتقام نكشيده مگر به دست ظالمى ديگر ، و همين است معناى آيه * ( « وَكَذلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً » ) * « 2 » .
هامش
( 1 ) تفسير قمى ج 1 ص 216
( 2 ) كافى ج 2 ص 334 ح 19