داد طريقه دوم را به كار مىگيرد ، يعنى قطع رابطه ، آن هم به دو روش 1 - يا بطور مسالمتآميز 2 - و يا به نحو قهر و همكارى نكردن با دشمن ، و دشمن را به رفتار خود واگذار نمودن ، اگر از اين راه به زانو در آمد و حاضر شد دست از ظلم و خيره سرى خود بردارد كه هيچ و اگر حاضر نشد ، نوبت به طريق سوم مىرسد كه عبارت است از قيام مسلحانه ، چرا كه خداوند به هيچ وجه به ظلم ظالم رضايت نمىدهد ، و كسانى كه در برابر ظلم او ساكت مىنشينند شريك ظلم او هستند .
آرى اسلام عقيده است و اين اشتباه بزرگ و غلط آشكار است كه بعضى مرتكب شده و گفتهاند : « اسلام دعوت خود را با شمشير گسترش داده » ! ! ، زيرا عقيده و ايمان چيزى نيست كه با زور و شمشير در دلها جايگير شود ، دلها تنها در برابر حجت و برهان خاضع مىشوند و قرآن كريم در آيات بسيارى به اين حقيقت اشاره مىكند ، از آن جمله مىفرمايد : « لا إِكْراه فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ » « 1 » ( همانا راه هدايت از ضلالت و گمراهى بر همگان روشن و واضح گرديد ) .
آرى اگر اسلام دست به شمشير زده است ، تنها در برابر كسانى بوده است كه در خوددارى از ظلم و فسادشان به آيات و براهين قانع نشدهاند و پيوسته خواستهاند سنگ در سر راه دعوت به حق بيندازند ، اسلام در اين گونه موارد شمشير نمىكشيد كه آنان را به سوى دين بخواند بلكه مىخواست شر آنان را دفع كند .
اين قرآن كريم است كه با بانگ رسا اعلام مىدارد : « قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ » ، ( با كفار قتال كنيد تا از فتنه آنان جلوگيرى كرده باشيد ) ، پس قتال با كفار براى دفع فتنه آنان بود ، نه به خاطر آنكه آنان به دين خدا معتقد شوند .
بنا بر اين اگر اسلام را به حال خود گذاشته بودند ، هرگز فرمان جنگى را صادر نمىكرد ، و اين همه جنگهايى كه در اسلام واقع شد همه اش تحميل به اسلام بود و او را به اين وا داشتند . و به همين جهت است كه اسلام حتى در حال جنگ نيز شريفترين روش را طى كرد ، از تخريب خانه ها شديدا جلوگيرى نمود ، همانطور كه در حال صلح جلوگيرى كرده بود و همچنين از اعمال ناشايستى چون آتشسوزى راه انداختن و زهر در آب دشمن ريختن و آب را به روى دشمن بستن و زنان و اطفال و اسيران جنگى را كشتن و . . . جلوگيرى نموده و دستور اكيد صادر فرمود كه مسلمانان با اسراى جنگى به نرمى و ملاطفت رفتار كنند و به ايشان
هامش
( 1 ) « سوره بقره آيه 255 »