« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ ، تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ ، وَقَدْ كَفَرُوا بِما جاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ . . . لا يَنْهاكُمُ اللَّه عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ ، وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ ، أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّه يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ، إِنَّما يَنْهاكُمُ اللَّه عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ ، وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ ، وَظاهَرُوا عَلى إِخْراجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ » « 1 » ، و آيات قرآنى در معناى تبرى و كناره گيرى از دشمنان دين بسيار است كه در واقع معناى تبرى و كيفيت و خصوصيت آن را بيان مىكند .
و اما راه سوم كه گفتيم راه توسل به زور است ، همان جهاد اسلامى است كه گفتگو در باره آن در ذيل آيات جهاد در سوره بقره گذشت و اين سه مرحله يكى از خصايص دين اسلامى و از افتخارات آن است و مرتبه اول كه همان دعوت زبانى بود لازمه دو مرحله ديگر و مرحله دوم كه كناره گيرى بود لازمه مرحله سوم است ، هم چنان كه مىبينيم سيره و رفتار رسول خدا ( ص ) در هر جنگى ، اول دعوت و موعظه به زبان بود و اين دستورى بود كه خداى تعالى به او داد : « فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلى سَواءٍ » « 2 » .
و يكى از سخنان بسيار نادرست تهمتى است كه به اسلام زده و گفتهاند : اسلام دين زور و شمشير است ، نه دين دعوت ، و با اينكه قرآن كريم و سيره رسول خدا ( ص ) و تاريخ به مراحل سه گانه دعوت اسلام ، شهادت مىدهد و آن را روشن مىكند معذلك چه بايد كرد كه بعضى به خود اجازه مىدهند چنين تهمتى را به اسلام بزنند ، آرى كسى كه خدا براى او نورى و روشنايى قرار نداده ، هيچ چيزى برايش روشن نخواهد بود ، نه كتاب خدا و نه
هامش
( 1 ) هان ! اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، دشمن خدا و دشمن خود را دوست خود مگيريد ، آيا دست دوستى به آنان مىدهيد با اينكه نسبت به دين حقى كه براى شما آمده كفر مىورزند . . . خداى تعالى شما را از اين عمل نهى نمىكند كه نسبت به كسانى كه كافر نيستند ولى نه با شما قتال كردند و نه شما را از ديارتان بيرون نمودند ، خوبى كنيد و به عدالت رفتار نمائيد ، خداى تعالى عدالتپيشگان را دوست مىدارد ، تنها شما را از اين عمل نهى مىكند كه نسبت به كفارى كه با شما قتال كردند و از ديارتان بيرونتان نمودند و در بيرون كردن شما يكديگر را كمك كردند ، دوستى كنيد و از شما هر كس آنان را دوست بدارد ، خود او نيز ستمكار است . « سوره ممتحنه ، آيه 1 - 9 » .
( 2 ) اگر روى گرداندند بگو : من بطور عادلانه به شما اعلام مىكنم « سوره انبيا آيه 109 » .