انواع بوييدنىها
متن
والمشمومات : أنواع الروائح المحسوسة . . . في شامّته ، كما ذكره الشيخ .
ترجمه
بوييدنىها انواع بوهايى هستند كه توسط قوّهء شامه احساس مىشوند ، و براى انواع بوهايى كه ما آنها را ادراك مىكنيم ، نامهاى شناخته شدهاى وجود ندارد ، مگر از جهت اضافهاى كه آنها به موضوعات خود پيدا مىكنند ، مثلًا مىگوييم بوى مشك يا بوى گل ، و يا از جهت موافقت يا مخالفت با طبع ما ، مانند آن كه مىگوييم بوى خوش يا بوى نامطبوع ، و يا از جهت نسبت آنها به طعم مخصوصى مانند آن كه مىگوييم بوى شيرين يا بوى ترش . چنان كه شيخ الرئيس « 1 » گفته است اينها همه به جهت ضعف قوّهء شامهء انسان هست .
شرح
اصول بسيط رنگها و چشيدنىها ، را خواندهايم ؛ اما براى بوها به اصلهاى بسيطى كه به نامهاى خاصى ناميده شوند ، دست نمىيابيم . امتياز بوها يا به وسيلهء موضوعات آنهاست مانند بوى گل يا مشك يا به وسيله پسند طبع يا ناپسندى آن مىباشد و يا به وسيلهء انتساب آنها به طعم خاصى شناسايى مىشوند .
نامگذارى نكردن بوها و عدم شناخت كامل آنها ، آنگونه كه شيخ الرئيس گفته به جهت ضعف قوّهء شامه انسان است يا به جهت تنوع بىشمار بوهاست . وقتى در يك گلخانه شش هزار گل عطرى كه هر كدام بوى خاص به خود را دارند نگهدارى مىشود ، چگونه مىتوان براى هر نوع بويى يك اصل بسيط در نظر گرفت . به نظر مىرسد عمده دليل دست نيافتن به اسامى مخصوص براى بوها تنوع فوق العادهء آنها باشد ، نه فقط ضعف شامهء انسان .
هامش
( 1 ) . فصل چهارم از مقالهء دوم از فن ششم از طبيعيات شفاء