مرد ) گرفته شده است بنا بر اين مروت از مهمترين صفات كماليه است و ريشه و سرچشمه آنها است . در مصباح اللغه گويد مروت ادب و حالت درونى و روحى است كه انسان را به مراعات اخلاق پسنديده و عادت و روش نيك واميدارد . و قريب به اين معنا است فتوت كه در فارسى به مردى و جوانمردى تعبير مىشود و آثار بيشترى كه مروت و فتوت دارد عبارت است از بذل و بخشش و خوش خلقى و خوش برخوردى و سودمند بودن به حال اجتماع و انجام كارهاى بزرگ و مهم .
مرحوم صدوق در معانى الاخبار بسند مرفوع تا حضرت صادق عليه السّلام نقل كرده كه راوى گفته در موضوع فتوت در محضر حضرت صحبت كرديم فرمود : شما فكر ميكنيد كه فتوت به معناى بىبند و بارى و آزادى و فسق و فجور است ؟ هرگز . فتوت و جوانمردى يعنى غذاى آماده و مال بذل و بخشش شده و چهره باز و گشاده و آزار و اذيت بمردم را باز داشتن . و اما اين اعمال جاهلانه ناراحتى خانواده و فسق و فجور است سپس فرمود : مروت چيست ؟ عرض كرديم نميدانيم . فرمود به خدا سوگند مروت اينست كه مرد سفره خود را كنار در خانه بگذارد باصطلاح در خانه باز باشد .
19 - كافى از عده مشايخ . . . از عبد اللَّه بن بكير از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود :
ما دوست داريم آن كس را كه
كان عاقلا فهما فقيها حليما مداريا صبورا صدوقا وفيّا
، آن كسى را كه داراى اين صفات باشد دوست داريم . خداوند متعال انبياء را بداشتن اخلاق كريمه و با ارزش امتياز داده . هر كس كه اين خصال و صفات را دارا باشد البته بايد حمد و سپاس الهى را بجا آورد و كسى كه فاقد اينها باشد بايد از خدا با تضرع و دعا درخواست كند . عرضه داشتم آن اخلاق و صفات كدام است ؟ قربانت شوم فرمود آنها عبارت است از ورع و پرهيزگارى - قناعت - صبر - شكر - حلم و بردبارى - حياء و شرم - سخاوت - شجاعت - غيرت - و حميت - نيكوكارى - و احسان - راستگوئى - اداء امانت .
بيان - تفسير و توضيح معنا و حقيقت عقل در اول كتاب گفته شد و ظاهرا منظور از عقل در اين روايت ( عاقلا آن ملكه و حالتى است در نفس انسان كه منشأ صاحب نفع و خوبىها و دفع ضرر و زيان است و به همين نيرو و ملكه نفس انسان قدرت پيدا مىكند بر تسلّط بر خويشتن كه بهنگام شهوت و غضب و وسوسههاى شيطانى به زانو نيايد و خود را از مهلكه شهوت و غضب برهاند .
و فهم هم يعنى تيزهوشى مخصوصى كه ذهن انسان را براى پذيرش حقائق و واقعيات آماده مىكند و با حركت سريع فكرى از مقدمات بمقاصد و نتائج منتقل مىشود و فقه ، فقه يعنى پى بردن به احكام و حلال و حرام و اطلاع بر اخلاقيات و اينكه آفت و زيان نفس انسان
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — صفحة 384
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٨٤