3 عزاى سالگرد
شايد بتوان گفت ، كه تجديد يادبود در « ميلاد » و « مرگ و مير » ، اعياد بزرگ نهضتهاى دينى و ملّى ، حوادث اجتماعى جهانى ، و وقايع مهمى كه در بين ملتها رخ ميدهد - با عنايت بشمارهء سالهائى كه از حدوث آن وقايع مهم تاريخى ميگذرد - و سالگرد آن را روز جشن و سرور ، و يا حزن و سوگوارى قرار دادن ، از شعائر و رسوم ديرينهايست كه طبع بشرى ، و افكار شايستهاش ، آن را در ملل و امم گذشته پىريزى كرده ، و قبل از جاهليت ، و بعد از آن ، همچنان تا اين زمان ، متداول ساخته است .
اين ، « اعياد بزرگ » يهود و نصارى ، و عرب قبل از اسلام و بعد از اسلام است كه تاريخ ، در صفحاتش ضبط نموده است .
و گويا اين سنّت ، يكى از تمايلات انسانى است ، كه از عوامل حبّ و عاطفه ، ناشى ميگردد ، و از سرچشمهء حياة ، آبيارى مىشود . و شاخ و برگى است ، كه از اصول احترام و تقدير و تحسين ، و بزرگداشت رجال دين و دنيا و قهرمانان بىنظير و بزرگان امّت ، منشعب مىشود . و منظور از آن ، زنده داشتن خاطره ، و جاويدان ساختن نام چنين مردانى است كه در آن ، فوائد تاريخى و اجتماعى بوده ، و براى نسلهاى آينده ، درسهاى اخلاقى كامل و پيشرفته خواهد بود . و براى نسل جوان ، پند و عبرت و دستور - العمل مفيد و مؤثر است . و در آن ، تجارب و آزمايشهائيست كه موجب بيدارى ملتها است .