مىفرستد و از خدا بترسيد كه او به همهء كردارتان به خوبى آگاه است . و شما مؤمنان مانند آنان نباشيد كه به كلى خدا را فراموش كردند و خدا هم حظّ روحانى و ابدى نفوس آنها را از يادشان برد ، آنان به حقيقت بدكاران عالمند . )
و اين آيه همچون « عكس نقيض » است براى اين سخن رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كه حديثى مشهور بين فريقين است : من عرف نفسه عرف ربّه ( يا فقد عرف ربّه ) . « 1 » و مىفرمايد :
عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ .
« 2 » ( اى اهل ايمان ، شما ايمان خود را محكم نگاه داريد كه اگر همهء عالم گمراه شوند و شما به راه هدايت باشيد زيانى از كفر آنها به شما نخواهد رسيد . )
و آمدى ، در كتاب « غرر و درر » از كلمات قصار حضرت على عليه السّلام در حدود 22 حديث در معرفت نفس روايت كرده است كه روايات زير از آن جملهاند :
ألكيّس من عرف نفسه و أخلص أعماله . « 3 » ( زيرك و هوشيار كسى است كه خويشتن را شناخت و اعمالش را پاك ساخت . )
ألمعرفة بالنّفس أنفع المعرفتين . « 4 » ( شناخت خود ، سودمندترين شناختهاست . )
ألعارف من عرف نفسه ، فأعتقها ، و نزّهها عن كلّ ما يبعّدها . « 5 »
( عارف كسى است كه خويش را شناخت و از هر آنچه مايهء دورى از خداست پاك و آزادش ساخت . )
أعظم الجهل جهل الانسان أمر نفسه . « 6 » ( بزرگترين نادانىها ، نادانى نسبت به خويشتن است . )
أعظم الحكمة معرفة الانسان نفسه . « 7 » ( برترين حكمت اين است كه
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 2 ، ص 32 . - و .
( 2 ) . مائده / 105
( 3 ) . غرر الحكم ، ص 232 . - و .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . همان ، صص 239 و 240 . - و .
( 6 ) . همان ، ص 233 .
( 7 ) . شرح الغرر و الدّرر ، ج 2 ، ص 48 . - و .