و مىفرمايد :
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ .
« 1 » ( تا هركه هلاك شدنى است بعد از اتمام حجت هلاك شود و هركه لايق حيات ابدى است به اتمام حجت به حيات ابد رسد . )
و بالجمله ، تنها معيار در نيكبختى و نگونبختى و پاداش و كيفر همانا سلامت قلب و صفاى نفس است . خداوند سبحان مىفرمايد :
يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ .
« 2 » ( آن روزى كه مال و فرزندان هيچ به حال انسان سود نبخشد و تنها آن كس سود برد كه با دل با اخلاص پاك از شرك و ريب به درگاه خدا آيد . )
و مىفرمايد :
يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ .
« 3 » ( روزى كه اسرار باطن شخص آشكار شود . )
و اين روش تمامى اديان الهى در تربيت مردم است . و اين ، از روشهاى اديان و آنچه كه اديان بدان فرا مىخوانند مسلم مىگردد و اين همان چيزى است كه حكيمان الهى از گذشتگان مىبينند . اما روش شريعت اسلام در اين مورد آشكارتر و روشنتر است . غير از آنكه در اواخر فصل دوم گذشت كه به هر سعادت ممكنى دعوت مىكند ، الّا اينكه شناخت پروردگار از طريق نفس چون نزديكترين راه بوده و كاملترين نتيجه را دربردارد با تأكيد بيشتر و قوىترى به آن مىپردازد . لذا ملاحظه مىشود كه كتاب و سنت هر دو به اين هدف دعوت كرده و با هر زبان ممكنى به آن فرا مىخوانند . خداى سبحان مىفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ * وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ .
« 4 » ( الا اى اهل ايمان خدا ترس شويد و هر نفسى بنگرد تا چه عملى براى فرداى قيامت خود پيش
هامش
( 1 ) . انفال / 42
( 2 ) . شعرا / 88 و 89
( 3 ) . طارق / 9
( 4 ) . حشر / 18 و 19