11 كامل شدن تسلط
رويدادهاى سال 1818 مستملكهء كمپانى هند شرقى را تبديل كرد به مستعمرهء دولت فخيمه انگليس در هند . حال ديگر اصطلاح امپراتورى بريتانيا در هند اسم بامسمايى شده بود . امّا هنوز در گوشه و كنار و حاشيههاى شبه قاره مناطقى باقيمانده بود ، كه از نظر جغرافيايى ، بخشى از هند نبودند . مرز هند از ساحل بنگال تا كتيوار « 1 » ادامه داشت . به جز پوند شيرى « 2 » و گوآ كه به ترتيب به فرانسه و پرتقال تعلق داشت ، مرز در شمال غربى از بيابان تار و كنارهء رود سوتلج گذر مىكرد ، تا حوالى سلسله كوههاى هيماليا ادامه داشت . ارتفاعات بزرگ شمالى ، به استثناى كشور گوركانشين نپال ، مرز شمالى بود . خط مرزى در ارتفاعات درهم و برهم آسام و شمال شرقى گم مىشد . در سمت شمال غربى ، در آن سوى اين خط ، پنجاب و سند و كشمير و سلطاننشين افغانستان واقع بود . در مشرق اين مرز برمه يا سلطاننشين اوا قرار داشت . تمام اين نواحى به استثناى برمه و افغانستان تا سال 1852 به هندوستان منضم شدند .
چون بعضى از اين نواحى در سرنوشت بعدى شبه قاره اهميت زياد پيدا كرد ، بنابراين ارزش دارد كه به اختصار به چگونگى تصرف اين نواحى بپردازيم .
هامش
( 1 ) .Kathiawar( 2 ) .Pondicherry